Financieel toezicht

De provincie houdt toezicht op de wijze waarop gemeenten met hun geld omgaan. Dit financieel toezicht is een wettelijke taak, opgedragen aan Gedeputeerde Staten (GS), het dagelijks bestuur van de provincie.

Zoals in het maatschappelijke verkeer faillissementen voorkomen, kan het gebeuren dat een gemeente niet meer rond kan komen. Daar bestaat in Nederland een vangnet voor: artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet. Op grond van dit artikel is tijdelijk financiële steun mogelijk. De taak van de provincie als toezichthouder is te voorkomen dat het zover komt. Hiertoe hebben GS een aantal mogelijkheden.

Financieel toezicht
Het financiële toezicht door de provincie op gemeenten is gebaseerd op de Gemeentewet. De provincies zien erop toe dat de financiële situatie van de gemeenten gezond is. Financieel toezicht heeft als doel: het voorkomen van ernstige financiële problemen. Problemen uiten zich doorgaans in tekorten op de begroting. In eerste instantie moet de gemeenteraad ervoor zorgen dat de begroting in evenwicht is of -bij het ontbreken van evenwicht - dat dit in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht (artikel 189 van de Gemeentewet).

Elke gemeente moet de begroting, de jaarrekening en overige relevante stukken opsturen naar de provincie. De begroting inclusief meerjarenraming moet uiterlijk 15 november van het jaar dat vooraf gaat aan het begrotingsjaar worden ingezonden en de jaarrekening uiterlijk 15 juli van het jaar volgend op het verantwoordingsjaar. In december van elk jaar nemen GS voor elke gemeente een besluit over de toezichtvorm voor het komende jaar.

Twee toezichtvormen: repressief en preventief
Wanneer de begroting en jaarrekening op tijd zijn ingezonden en de begroting naar het oordeel van GS materieel in evenwicht is, dan valt de gemeente onder repressief toezicht (toezicht achteraf). Deze vorm van toezicht is het uitgangspunt.
Materieel evenwicht betekent dat de structurele lasten ten minste worden gedekt door structurele baten.
Preventief toezicht wordt ingesteld wanneer de begroting niet materieel in evenwicht is en de meerjarenraming niet aannemelijk maakt dat er een herstel van het evenwicht komt. Het instellen van preventief toezicht is tevens mogelijk indien de termijn van inzending wordt overschreden of wanneer (meerjarige) tekorten in de jaarrekeningen voorkomen. Preventief toezicht is de uitzondering.

Wat is preventief toezicht?
GS delen het besluit om de gemeente onder preventief toezicht te plaatsen vóór 1 januari aan de gemeente mee.
Als er preventief toezicht is ingesteld dienen de gemeentebegroting en de begrotingswijzigingen ter goedkeuring aan GS te worden voorgelegd. De gemeenten dienen genoemde besluiten binnen twee weken na vaststelling aan de toezichthouder te zenden. Op basis van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) moeten GS binnen 13 weken na de verzending een besluit over de goedkeuring nemen. Zij kunnen hun besluit één keer met 13 weken verdagen. Indien die termijn niet wordt gehaald, is het besluit automatisch goedgekeurd.
Met het goedkeuringsinstrument kunnen GS ingrijpen in de financiën van een gemeente. Zij kunnen goedkeuring onthouden als de begroting of een begrotingswijziging in strijd met het recht of het algemene financiële belang is.

Muiden in 2012 onder preventief financieel toezicht 

Wat is repressief toezicht?
Repressief toezicht houdt in dat de gemeente zonder voorafgaande goedkeuring van de provincie de begroting en begrotingswijzigingen kan uitvoeren.
In geval van repressief toezicht delen GS vóór 1 januari aan de gemeente mee dat haar begroting onder repressief toezicht valt. Ook als GS dat niet of te laat doen, valt de gemeente voor dat jaar onder repressief toezicht.
Een gemeente onder repressief toezicht blijft wel alle documenten uit de budgetcyclus aan de provincie sturen. Dit om de toezichthouder in staat te stellen de ontwikkelingen rond de financiën van de gemeente te blijven volgen.

Financieel toezicht bij herindeling
Wanneer een besluit tot herindeling (fusie) van twee of meer gemeenten is genomen, vallen betreffende gemeenten onder preventief toezicht. In dat geval moeten naast de begroting en de begrotingswijzigingen ook nog andere besluiten met financiële gevolgen door GS worden goedgekeurd. Deze besluiten worden afzonderlijk door GS aangewezen. Dit toezicht vloeit voort uit de Wet algemene regels herindeling (arhi). Deze vorm van toezicht is er vooral om ‘potverteren’ te voorkomen.

Plaats in de organisatie
Het financieel toezicht op de 55 Noord-Hollandse gemeenten wordt uitgevoerd door het team Toezicht andere overheden (TAO). Elke gemeente heeft een aanspreekpunt binnen het team.
TAO valt onder de sector Handhaving, onderdeel van directie SHV.
Het toezicht op de gemeentefinanciën valt binnen de portefeuille van gedeputeerde Joke Geldhof.

Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader
Landelijk zijn afspraken gemaakt over de wijze waarop het toezicht wordt uitgeoefend. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader dat met ingang van 1 januari 2009 in werking is getreden. U kunt dit document hieronder downloaden.

Finveen.nl
Finveen.nl is bedoeld is voor raadsleden die meer van gemeentefinanciën willen weten. De site beschrijft het begrotingsproces en de taken en bevoegdheden van de gemeenteraad daarin. Ook bevat de site alle relevante wet- en regelgeving rond de gemeentefinanciën, inclusief de wetten en regels rond het financieel toezicht.

• Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (pdf - 493,16 kb)

• Printen
• Doorsturen
• Toevoegen aan favorieten