Landschapsbeschrijving Etappe 8: Driehuizen - Krommenie

Akersloot

In de middeleeuwen betiteld als ‘het hoofddorp van Kennemerland’. De naam Akersloot schijnt een verbastering te zijn van Axmericota: ‘Eikenbos aan zee’. Niet zo gek als het klinkt: het dorpje lag op een smalle, beboste strandwal (‘geest’) waar aan het begin van de jaartelling de Noordzee doorheen gebroken was. En via bestaande veenstromen en nieuwe getijdegeulen veel laagveen en moerasbos had weggespoeld en de ondergrond met zeeklei had bedekt. Tijdens latere overstromingsperiodes later  (± 1130-1500) verbreden de stromen en geulen zich tot het Lange Meer, onderdeel van het Schermeer. Na de droogmaking van het laatste kwamen de namen Alkmaarder- en Uitgeester Meer in zwang. Deze twee zijn echter nooit ingepolderd, uitzonderlijk!

Crommenije, Noorder- & Zuiderham 

Restanten van een breed kronkelende, deels verlande en dichtgegroeide veenrivier. Verbinding tussen het oude, nog niet ingepolderde IJ en Schermeer welke in 1357 bij het dorpje Krommeniedijk werd afgedamd. Nu een uitgestrekt natuurreservaat van Staatsbosbeheer.

De Dorregeester 

Een achtkante molen uit 1896 op de plaats van een verbrande voorganger uit 1647. Moest het overtollige water van de Dorregeesterpolder uitmalen op het Limmergat en het Uitgeestermeer. Als de route omgelegd wordt t.z.t., kunt u er vlak langs lopen.

De Meldijk en zijn gemaal 

Voormalig stoomgemaal uit 1874, in 1925 geëlectrificeerd en in 1995-97 gerenoveerd. Het gemaal regelt het waterpeil van Uitgeest, Heemskerk en een deel van Beverwijk en pompt overtollig polderwater naar het één meter hogere Uitgeestermeer. Achter de smalle schutsluis aan de andere kant van de Meldijk ligt het oude haventje van Uitgeest. Op de dijk zelf zijn nog sporen van vroegere nijverheid en handel te zien, zoals de Stokkenfabriek van Zonjee met z’n bakstenen fabriekspijp.
 
De Tweede Broekermolen 

Als enige van de vijf watermolens in de Broekerpolder overgebleven. Deze polder is in de 19e eeuw samengevoegd met die van de Heemskerkerbroek tot zijn huidige omvang. De molen dateert uit 1631 en is sinds zijn restauratie van 1990 weer in werking.

Fort Krommeniedijk 

Onderdeel van de Stelling van Amsterdam, een verdedigingslinie met forten en nevenbatterijen, inundatievelden en -sluizen, liniewallen en ‘gedekte’ geniewegen in een straal van 135 km rond de hoofdstad, aangelegd tussen 1880 en 1914. Het fort is hier met zijn achterzijde naar de Lagendijk gekeerd, die het als toegangsweg moest verdedigen. U ziet de uitstekende kazematten aan de achterkant van het hoofdgebouw: vanuit deze positie kon met lichte kannonnen en zware machinegeweren de naderende vijand bestookt worden. Aan de voorkant het eveneens met aarde bedekte frontgebouw: links en rechts daarvan twee hydraulisch werkende, gepantserde hefkoepels met geavanceerd snelvuurgeschut - de zgn. ‘kiekeboekanonnen’, later ontmanteld door de Duitsers. Aan de zuidkant de nu met knotwilgen begroeide inundatiedijk. In het oosten de middeleeuwse dijk die de Crommenije afdamde, met daarachter het zo Zaans ogende Krommeniedijk en zijn kerkje.

Gemaal 1879 van de Groot-Limmerpolder 

Dit stoomgemaal met z’n neo-classicistische voorgevel aan de Fielkerweg (200 m buiten de route) ziet er uit als een oud fabriekje. Het verving in 1879 de naburige Suydermolen die afgebroken werd. Later resp. geëlectrificeerd, gemoderniseerd & gemusealiseerd

Lagendijk

De Lagendijk, vroeger ook wel Sint Aagtendijk geheten, is opgeworpen ± 1209 om het oprukkende water van de veenstroom Crommenije (‘Krommewater’: Krommenie) uit de polder Uitgeesterbroek te houden. De dijk vormde vroeger de enige, vaak slecht begaanbare verbinding over land richting Zaanstreek.

Molen De Oude Knegt 

Trots staat hij daar op z’n terpje langs de Geesterweg, deze in 2003 na een brand herbouwde korenmolen. In 1817 wordt hij voor het eerst vermeld, hij stond toen 400 m zuidelijker langs de weg. De molenwinkel is zaterdags open: naast meelproducten is er boerencake, kruidkoek, grootmoeders snoepgoed, boerenjongens en Akersloter kruidenlikeur te koop. In het molenaarshuis nog infopanelen over de geschiedenis van de molen, het dorp en het strandwallenlandschap.

Noordhollands Kanaal en pontje 

Bij het graven van het ‘Groot Noord-Hollandsch Kanaal’ tussen Amsterdam en Den Helder in de jaren 1820 werd dankbaar gebruik gemaakt van de 17-eeuwse ringvaart van de Schermer. Tot de opening van het Noordzeekanaal in 1875 kon men hier grote driemasters voorbij zien varen: een fantastisch gezicht moet dat geweest zijn! De Zuidschermers konden al vroeg met het pontje over naar Akersloot, hun hoofddorp.

Op de zuidkust van de Schermer molens 

Molen K is de enige overgeblevene van de 16 molens die in 1633-’35 het middeleeuwse Schermeer aan de ‘zuidkust’ in drie watergangen hebben drooggemalen. K stond hier aan een dwarsvaart van de Zuidervaart en moest het water van de binnenboezem op de middelboezem rond De Blokkers (een vroeger eilandje) uitslaan en deze op zijn beurt weer op de buitenboezem, d.w.z. de ringvaart die hier dwars door de oeverlanden van ‘t  Schermer Eijlandt (= Eilandspolder) sneed. Door het ‘vervijzelen’ van deze molens in de 19e eeuw werd één bemalingstrap overbodig en daarmee een hele reeks molens. De bouw van het electrisch gemaal Juliana (links, aan het begin van het fietspad) in 1929 maakte de rest ook overbodig: K bleef staan, ‘maalvaardig’ en wel, voor het geval dat... Rechts van Juliana haar volledig geautomatiseerde opvolger.

Uitgeestermeerkade 

Na een tocht door de brakke, soms zompige veenweiden van de Dorregeesterpolder bereiken we de met riet omzoomde wandelkade langs het meer. De vroegere baggerdepots hier zijn nu ingericht als schraal grasland of weiland. U komt Schotse zwartgezichtschapen en Oud-Hollands landgeiten tegen. Achter de gevlochten stokkenschermen kunt u op zitbanken uitrusten en met uw verrekijker vogels bespieden.

Zuid-Schermer

De grote vruchtbare droogmakerij stond bestuurlijk niet op zichzelf vroeger, gek genoeg. Het dorp Zuidschermer behoorde tot de gemeente Akersloot (in 2002 samen met Castricum en Limmen opgegaan in de fusiegemeente Castricum), met uitzondering van het westelijk deel dat bij Alkmaar hoorde.