Kamsalamanders op Anna’s Hoeve: feiten op een rij

Er is nogal wat te doen over het beschermen van de kamsalamander in Anna’s Hoeve. Het verhaal kent best wat nuances. Daarom de feiten op een rij.

Kamsalamander op hand
Foto: Koen van Engelen

Waarom lopen de kamsalamanders gevaar?

De komende jaren gaat de provincie Noord-Holland aan de slag met de bouw van een vrije busbaan tussen Huizen en Hilversum. In het Hilversumse deel wordt er ook gebouwd in Anna’s Hoeve. De busbaan komt daar parallel aan het spoor te liggen. Ook wordt er een natuurbrug gebouwd zodat wilde dieren veilig kunnen oversteken van het Goois Natuurreservaat naar de Utrechtse heuvelrug en andersom.  

Een bouwplaats is natuurlijk niets voor kamsalamanders. Zij gedijen in de zomer bij ondiep water van goede kwaliteit en zoeken in de winter vooral rust. De Wet natuurbescherming beschermt veel in de vrije natuur voorkomende planten en dieren tegen verstorende activiteiten, zoals bijvoorbeeld bouwactiviteiten. Die mogen alleen worden uitgevoerd als een ontheffing wordt aangevraagd én verleend.

Wat doet de provincie om deze dieren te beschermen?

Om een ontheffing te krijgen (en dus toestemming om in het gebied aan het werk te mogen) moet de provincie eerst een aanvraag indienen bij de Rijksdienst voor ondernemend Nederland (RVO). De aanvraag is in juli 2016 verstuurd. De RVO liet in februari 2017 weten dat de provincie de werkzaamheden mag uitvoeren zónder ontheffing, op voorwaarde dat alle aangegeven maatregelen worden uitgevoerd. 

In de aanvraag voor de ontheffing staan alle maatregelen die de provincie neemt om flora en fauna op en rond het toekomstige bouwterrein te beschermen. De maatregelen worden ruim voor de start van de werkzaamheden uitgevoerd, zodat dieren en planten voldoende tijd hebben om te kunnen wennen aan hun nieuwe habitat. Wat betreft de kamsalamander gaat het in hoofdlijnen om de volgende maatregelen: 

  • Nieuw leefgebied aanbieden

Kamsalamanders leven in en rond waterpoelen. De oorspronkelijke poel lag midden in het toekomstig bouwgebied. Daarom heeft de provincie op korte afstand (binnen 100 meter) een nieuwe poel gegraven. Die nieuwe poel ligt er al sinds maart 2017. Monsters laten zien dat de waterkwaliteit prima is en dat het water veel nieuw leven (larven) bevat. Goed nieuws dus: de dieren weten de nieuwe poel te vinden. 

  • Schermen plaatsen

De provincie heeft een scherm geplaatst tussen de nieuwe poel en het toekomstig bouwterrein. Zo wordt voorkomen dat amfibieën per abuis toch in onveilig gebied terecht komen. De schermen kunnen het best tijdens of na de voortplantingsperiode geplaatst worden, in ieder geval ruim voor de winterperiode. Het scherm in Anna’s Hoeve is geplaatst tussen 20 en 29 juni 2018. Langs de schermen zijn kleine ‘vluchtheuveltjes’ gemaakt, zodat amfibieën (en andere dieren zoals egels) die zich aan de verkeerde kant van het scherm bevinden, zelfstandig naar veilig gebied kunnen lopen.

  • Dempen oude poel

RVO geeft aan dat het dempen van de oude poel moet plaatsvinden in de periode oktober tot en met januari. Dan zijn er normaal gesproken geen dieren meer in het water: die zijn dan op zoek naar een winterplek. Op 22 augustus 2018 heeft de provincie - samen met een aantal vrijwilligers - het waterpeil in de oude poel gefaseerd verlaagd en de poel zorgvuldig gecontroleerd op kamsalamanders. Alle aangetroffen larven en jonge dieren zijn overgezet naar de nieuwe poel. De geheel lege poel is op maandag 8 oktober 2018 gedempt. 

Wat zijn de kritische opmerkingen van de Vereniging tot Behoud Anna’s Hoeve (VBAH)?

VBAH maakt zich vooral zorgen over de kamsalamanders die vóór 29 juni 2018 (einddatum plaatsen scherm) naar onveilig gebied zijn verhuisd. Zij vindt dat de provincie begin dit jaar een scherm om de oude poel had moeten plaatsen om de kamsalamanders af te vangen. De VBAH heeft daarom bij de Regionale Uitvoeringsdienst om handhaving verzocht. Ook heeft de VBAH bezwaar gemaakt tegen het besluit van RVO.   

Een scherm om de oude poel is volgens de provincie wel mogelijk maar niet noodzakelijk om de kamsalamanders in veiligheid te brengen. Dat kan ook op andere manieren: 

  • met het afvangen en overzetten van dieren uit de poel (in totaal zijn er 93 kamsalamanders overgezet, plus nog 192 kleine watersalamanders, 7 kikkers en 2 padden);
  • het plaatsen van vluchtheuveltjes aan de ‘verkeerde’ kant van het scherm;
  • met het afvangen van dieren met emmers langs het amfibieënscherm. 

In haar beslissing op bezwaar van 31 oktober 2018 heeft RVO de bezwaren van de VBAH niet gehonoreerd.

Meer weten?

De volgende documenten zijn informatief: