Statenleden op digitale ontdekkingsreis door corona

(01 mei 2020)

Door de coronamaatregelen van het kabinet werken ook de leden van Provinciale Staten thuis achter een beeldscherm. Hoe blijven de Noord-Hollandse democratie en het politieke debat tijdens corona overeind?

“Dit heb ik nog nooit meegemaakt”, zucht Statengriffier Katja Bolt. Het zijn hectische weken voor het Statengriffieteam. Direct na de eerste coronamaatregelen begonnen de voorbereidingen op het online vergaderen van Statencommissies. Bolt: “We hebben alle vergaderingen in maart geschrapt en deze tijd gebruikt om ons in te lezen in verschillende systemen. Daarnaast hielden we de ontwikkeling van spoedwetgeving voor digitale besluitvorming nauwlettend in de gaten. Online vergaderen is stap 1, maar Noord-Hollanders moeten deze vergaderingen wel online kunnen volgen. We hadden dus een tool nodig die we konden aansluiten op ons uitzendsysteem én gebruiksvriendelijk is voor alle betrokkenen.”

Screenshot van een digitale vergadering van een Statencommissie. Op de foto staan onder andere Arthur van Dijk, Fabian Zoon en Sandra Doevendans en

Voor de hele wereld te zien

Ook de Statenleden zelf moesten zich voorbereiden op deze nieuwe online werkwijze. “We hebben de apparatuur van alle 55 Statenleden geïnventariseerd. Heeft iedereen een geschikte computer met voldoende geheugen, goed beeld en geluid? Bovendien is voor videovergaderen een rustige plek nodig. Alles wat in de woon- of werkkamer van Statenleden gebeurt, is voor de hele wereld te zien,” aldus Bolt. “Sommige Statenleden kwamen daarom speciaal voor de commissievergaderingen naar het provinciehuis. Zaten ze in hun eentje in een eigen vergaderzaal.”

Nieuwe vergaderregels

Voor de online commissies werden ook nieuwe vergaderregels opgesteld. Statenleden die willen spreken, moeten dit nu digitaal met een ‘groen handje’ aangeven. De voorzitter bepaalt vervolgens de volgorde van sprekers en verleent elke persoon apart toestemming. Interrumperen is beperkt toegestaan en de maximale spreektijd is flink ingekort. Bolt: “Zo blijven de vergaderingen overzichtelijk en behapbaar. Videobellen is namelijk veel inspannender dan fysiek in een vergaderzaal. Het kost meer tijd, deelnemers zijn sneller afgeleid en je hebt nauwelijks non-verbaal contact. Dat laatste is juist bij politieke discussies heel belangrijk.”

Stroperiger

Dit wordt bevestigd door Fabian Zoon, fractievoorzitter van Partij voor de Dieren (PvdD) en plaatsvervangend voorzitter van de Statencommissie Economie, Financiën en Bestuur (EFB). “Deze manier van vergaderen is werkbaar, maar alles gaat stroperiger. We kunnen minder het gesprek aangaan met onze collega-Statenleden. Wat voor en na een vergadering gebeurt, is normaal net zo belangrijk als de bijeenkomst zelf. Ook als voorzitter is digitaal vergaderen een uitdaging. Een debat achter een webcam houd je niet urenlang vol. We hebben daarom minder spreektijd en schuiven grote, complexe onderwerpen vooruit. Dit komt de democratie echter niet ten goede. Er zit een rem op.”

Verkeerde knop

Zoon heeft zijn eerste online commissievergaderingen inmiddels gehad. “Bij de ene collega deed de microfoon het niet, bij de andere viel de webcam of verbinding uit. Dat verbaasde me een beetje. In een bedrijf is deze werkwijze heel normaal.”

Collega-Statenlid Wil van Soest (50PLUS/PVDO) herkent deze obstakels. “Ik ben niet 1 van de jongsten, dus het is behelpen hoor! Druk 1 keer op een verkeerde knop en je bent weg uit de vergadering. Bovendien is er geen eenduidigheid. Ik werk voor de regioraad, de gemeenteraad van Amsterdam en Provinciale Staten en ze gebruiken allemaal verschillende systemen. Gelukkig worden we goed begeleid en heb ik nu naast mijn computer een kaartje met alle inloggegevens.” 

Kinderziektes

Zoon denkt dat de aankomende vergadercyclus soepeler verloopt. “Het is een kwestie van gewenning. Veel Statenleden vergaderen nu voor het eerst digitaal, dus die ervaring moet er langzaam in slijpen. Daarnaast zijn er nog een paar technische kinderziektes. De Statengriffie helpt ons enorm, bijvoorbeeld door 1-op-1-oefensessies met Statenleden. Digitaal vergaderen blijkt nu een goed alternatief voor kleinere bijeenkomsten. Ik hoop dan ook dat we dit na de coronacrisis blijven doen.”

Foto van een lege Statenzaal.

Digitaal stemmen

De volgende uitdaging is de PS-vergadering op 18 mei. Dankzij de tijdelijke wet digitale besluitvorming mogen Statenleden dan digitaal stemmen. Dit kan via een online systeem of app, maar schriftelijk stemmen per ondertekende brief is ook een optie. Zolang de stemming maar juridisch rechtsgeldig gebeurt en openbaar is. Van Soest heeft haar bedenkingen: “Tot nu toe gaat het online debatteren prima, maar de Provinciale Staten wordt een ander verhaal. Hoe gaan we met 55 mensen online besluiten nemen en stemmen over moties?”

Ontdekkingsreis

“Er ligt inmiddels een prima noodwet. Op dit moment kijken we met het Presidium naar verschillende stemprocedures. Het is een uitdaging om te zorgen dat we straks praktisch en snel rechtsgeldige besluiten kunnen nemen,” legt Bolt uit. “Volgens de wet moet ieder afzonderlijk Statenlid in het openbaar zijn of haar stem uitbrengen. In ons geval moet dan bij ieder besluit 55 keer het stemproces worden doorlopen. We hebben berekend dat elke digitale stemming ongeveer 15 minuten duurt. Als we dan hoofdelijk over elke motie stemmen, kan een vergadering uren duren.”

Bolt heeft dan ook nauw contact met collega-griffiers van andere provincies en gemeenten. “Het is voor iedereen een ontdekkingsreis. We springen in het diepe en maken er het beste van.”