Nieuwjaarstoespraak mr. Arthur van Dijk, commissaris van de Koning in de provincie Noord-Holland, op 8 januari 2026, te Haarlem

Dames en heren, geachte aanwezigen,

And a warm welcome to our international distinguished guests. I apologize, but we will continue in Dutch. Mede namens het college en de provinciale staten heet ik u hier welkom op paviljoen Welgelegen. Ik ben trots op het brede college van onze provincie. Een college dat laat zien dat, ondanks politieke verschillen, samenwerking heel goed mogelijk is. Door het belang van onze inwoners voorop te stellen, komen wij samen vooruit.

In 2026 dragen wij als provincie een bijzondere verantwoordelijkheid. Als verbindende schakel tussen gemeenten en het Rijk, in een jaar van verkiezingen en kabinetsvorming.

We leven in een onrustige wereld. Internationale stabiliteit is geen abstract begrip. Venezuela lijkt een land ver weg, maar de gevolgen van nieuwe spanningen zijn moeilijk te overzien. En ondertussen is er nog altijd geen vrede in Oekraïne. Het bestand tussen Israël en Gaza is broos. Dat alles raakt ook ons. In hoe wij kijken naar veiligheid, weerbaarheid en defensie. Ook hier, in Noord-Holland. Tegelijkertijd wil ik dit nieuwe jaar niet somber beginnen. Noord-Holland telt ruim 3 miljoen inwoners. Onze economie is sterk. Onze samenleving is veerkrachtig. Dat mogen we benoemen.

En toch voelen we het allemaal. Er is onbehagen. Over politiek. Over toon en tempo. Over zekerheden die minder vanzelfsprekend zijn. Op oudejaarsdag stond ik oliebollen te bakken in mijn straat. Het was gezellig, maar in bijna elk gesprek klonk dezelfde hoop: laat het een rustige jaarwisseling worden. Die hoop werd niet waargemaakt. Wat we zagen, was een nacht om ons diep voor te schamen. Als buurten worden vernield, schaden we onszelf.

Juist daarom is de oproep verwoord door Peter van Uhm zo belangrijk:

word geen slachtoffer
word geen dader
maar word vooral geen toeschouwer

Niets doen is nooit neutraal. Het is de keuze om weg te kijken, terwijl verbinding juist begint bij opstaan. Bij meedoen. Bij verantwoordelijkheid nemen. Veel mensen voelen zich niet gehoord. Dat vraagt om luisteren. Geweld en agressie zijn onacceptabel, maar we moeten het gesprek blijven voeren over de oorzaken van dit onbehagen. Alleen zo komen we verder.

Want naast onbehagen is er altijd ook hoop. Ik ontmoette dit jaar Rick. Een jonge schaatser in de G-klasse. Hij zei iets eenvoudigs: als je valt, moet je weer opstaan. Misschien is dat precies waar we nu staan. We zijn gestruikeld, als samenleving en als politiek. Maar opstaan kunnen we ook.

Het raakte mij dat het kabinet Schoof bij zijn start expliciet moest opschrijven dat het zich aan de rechtsstaat en rechterlijke uitspraken zou houden. Niet omdat de rechtsstaat ter discussie staat, maar omdat zij zó fundamenteel is. Ze is ons fundament. Altijd.

Het deed mij pijn dat ik als commissaris van de Koning een brief moest schrijven aan het kabinet Schoof over de bescherming van lokale bestuurders. Burgemeesters, wethouders en raadsleden zouden zich veilig moeten voelen. Dat dit niet vanzelfsprekend is, raakt de kern van onze democratie. Wegkijken was geen optie. Benoemen wat schuurt, hoort bij onze verantwoordelijkheid. Niet alles is op te lossen in Den Haag. Noord-Holland is niet oneindig. De ruimte is schaars. Dus moeten we keuzes maken. Samen met inwoners, bedrijven en onze 44 gemeenten. Je kunt niet overal bouwen. Niet overal industrie plaatsen.

Sommige keuzes zijn niet politiek, maar realistisch. Daarom is luisteren zo belangrijk. Via Jouw Noord-Holland spraken duizenden inwoners zich uit over de toekomst van onze provincie.

Ook belangrijk is dat er weer perspectief op de toekomst wordt geboden. Noord-Holland heeft daar alles voor in huis: talent, kennis en innovatiekracht. Het bieden van een perspectief op de toekomst is ook de opdracht aan het aan het aanstaande kabinet. We willen weten wanneer we ergens mee op moeten houden, of juist dat er ergens een begin kan worden gemaakt. We moeten niet alleen kijken naar wat wij nu doen, en wat we er gisteren voor nodig hadden. Maar ook wat dat voor de toekomst betekent.

Veel van de elementen die nodig zijn voor dit perspectief zijn aanwezig. Ze moeten alleen nog met elkaar verbonden worden. Samen met het nieuw te vormen kabinet moeten we zorgen dat het beter wordt. We zijn afhankelijk van elkaar. Wat kapot was, moet weer heel worden. Misschien helpt daarbij een Japanse traditie: Kintsugi. De ambassadeur van Japan, die vandaag in ons midden is, zal het beter kunnen uitleggen dan ik. Gebroken scherven worden met goudlijm hersteld. De breuk blijft zichtbaar, maar wordt sterker en waardevoller. De reparatie wordt onderdeel van de schoonheid. En pas dan kun je verder.

En wat we daarbij nodig hebben is juist de inzichten die cultuur ons geeft. Cultuur verbindt, zorgt voor begrip en nieuwe inzichten.  Ook cultuur is een scherf geworden die gelijmd moet worden. De brandbrief van de private cultuurfondsen aan het nieuwe kabinet maakt dat ook duidelijk.  Het is aan de politiek om de stabiele financiële factor te zijn.

Veel is mogelijk. Als we durven te investeren. Als we blijven luisteren. Als we elkaar beschermen.

Met respect voor de rechtsstaat. Met vertrouwen in mensen en regio’s.

Mijn hoop voor dit jaar is een nieuw kabinet met inhoud en vertrouwen in de regio’s. En een provincie die zelf koers houdt. Door keuzes met elkaar te maken, te investeren in wat werkt en te doen wat nodig is.

Ik wens u een goed, wijs en hoopvol nieuwjaar. 

[Gesproken tekst geldt]