Blog: Hoe een Fort kraakt in haar voegen

(20 februari 2019)

De Stelling van Amsterdam is Unesco werelderfgoed en wordt gekoesterd door de provincie als siteholder. Zo wordt er gewerkt aan restauratie en aan het bevorderen van gebruik en openstelling van de forten. Een van deze forten is al 40 jaar hermetisch gesloten. Dat is het Fort bij Velsen.

Fort

In januari 2019 is het fort echter gekraakt en sindsdien zijn er allerlei activiteiten gaande. De krakers stellen het fort open en hebben het opgeruimd. Ze hebben zelfs een plan voor ogen om er een culturele hotspot van te maken. Met een klein groepje fortexperts mochten we op 18 februari komen kijken op het fort. De hangsloten gaan van de hekken af en met gepaste schroom stappen we het gekraakte domein binnen. Het forteiland is enorm groot. Het totaal beslaat 7 hectare horen we van de krakers, die alles weten van het fort. Ze zijn op de hoogte van het verleden, van het heden en hopen een rol te kunnen spelen in de toekomst van het fort. De huidige eigenaar heeft lang gestreden met de provincie en de gemeente. Hij wilde er oorspronkelijk een jachthaven van maken, maar dat werd niet goedgekeurd. Vervolgens heeft hij behoorlijk geïnvesteerd in het slopen van een groot deel van de bebouwing, maar daar is nog niets voor in de plaats gekomen. De provincie mocht jarenlang niet op het terrein komen. Het lijkt erop dat de eigenaar en de overheid elkaar tot op heden niet hebben gesteund en begrepen. Er miste wellicht een spreekwoordelijk oliekannetje……

Interieur Fort

Het fort staat er niet bij zoals je zou verwachten van een Unesco-werelderfgoed. Er druipt al jaren water door het dak heen en dat heeft geleid tot ware druipsteenachtige ontwikkelingen. In alle ruimtes liggen plassen op de vloer en ook op het terrein mag nog wel wat gebeuren. Er zijn geen deuren meer aanwezig en er is in de afgelopen jaren duidelijk niets aan onderhoud gedaan. Er is nog 1 van de 3 oorspronkelijke geschutskoepels aanwezig (roestig, maar redelijk intact) en de begroeiing op het terrein is weelderig. De krakers zijn begonnen met een eerste opruimactie en hebben ook wat dode boomtakken verwijderd. De krakers zijn ook op andere terreinen erg actief geweest. Ze hebben een open dag georganiseerd en proberen een afspraak te maken met de eigenaar over tijdelijk gebruik. Er zit duidelijk positieve energie in deze club kunstenaars. Na de rondleiding door de resterende oude gebouwen (het grootste deel is al gesloopt) is er koffie en thee met Bastognekoeken aan een buitentafel. Het is buiten duidelijk aangenamer dan binnen.

Fiets

Het lijkt erop dat er in de afgelopen jaren nooit enige vorm van handhaving is geweest op achterstallig onderhoud. Als je hier rondloopt dan is het moeilijk voor te stellen dat iemand – zonder de zekerheid dat hij mag bijbouwen of andere ingrijpende maatregelen mag nemen- voor dit terrein plus gebouwen een bedrag van 7 miljoen zal betalen. De eigenaar wil het fort voor dat bedrag verkopen en heeft een makelaar ingeschakeld. De gemeente heeft daarvoor de deur op een kier gezet door het terrein de hoogste categorie industriële bestemming te geven. Weliswaar blijft het fort natuurlijk rijksmonument en Unesco-werelderfgoed, zodat het toevoegen van bebouwing niet meteen voor de hand ligt, maar de situatie is op zijn minst gezegd wat verwarrend.

Een meer gebruikelijke fortexploitatie, zoals bijvoorbeeld op Fort bij Kudelstaart of Fort bij Uithoorn levert een beperkt rendement op voor de eigenaar (zelfs na het verkrijgen van de nodige subsidies voor restauratie of consolidatie). Zo is Fort bij Kudelstaart twee jaar geleden verkocht voor € 350.000 en stond het Fort bij Uithoorn (ook een zeer groot terrein) te koop voor een substantieel lager bedrag dan de in Velsen gevraagde 7 miljoen euro.

Wat is hier nu aan de hand? Verkoopt de eigenaar een fort of een industrieterrein? Kan het zo zijn dat het Fort bij Velsen door het bestemmingsplan in de knel is geraakt en dat alles hier nu zomaar mag en kan (waardoor de waarde explosief is gestegen)? Of is er sprake van een substantiële dwaling omtrent de aard van de zaak? Sommige mensen zien hier een industriële locatie met de resten van een fort als onaangename bijkomstigheid, anderen zien een fort van de Stelling van Amsterdam met een industriële bestemming als onwenselijk (en onuitvoerbaar) kader.

Het wordt tijd voor een goed gesprek over de toekomst van deze plek. Dat hebben de krakers in ieder geval bereikt!

Uitgelicht