Stelling van Amsterdam

De Stelling van Amsterdam is een monumentale verdedigingsring van 42 forten, 4 batterijen en een aantal dijken en sluizen. De provincie Noord-Holland is als UNESCO 'site holder' verantwoordelijk voor het behoud van dit werelderfgoed.

Alle relevante objecten van de Stelling van Amsterdam hebben een monumentenstatus. Sommige zijn een rijksmonument,  andere hebben een provinciale monumentenstatus. Zij vallen onder de Erfgoedwet of de provinciale Monumentenverordening (pdf - 174kb). Daarom zij deze objecten gehouden aan regelgeving en vergunningplichtig bij eventuele wijzigingen of aantastingen. Hiervoor dient een omgevingsvergunning bij de gemeente te worden aangevraagd. De provincie adviseert wanneer het provinciale monumenten betreft. Meldingen over aantasting van een monument dienen te worden gedaan bij de gemeente.

Om behoud mogelijk te maken, ondersteunt en subsidieert ze eigenaren/exploitanten van monumentale forten om een verantwoorde exploitatie en betaalbaar beheer en onderhoud te realiseren met respect voor de cultuurhistorie. Daarnaast helpt de provincie ondernemers en gemeenten op het gebied van herbestemming en behoud en beheer. Ook verstrekt zij subsidies voor restauratie en herstel, maakt inspectierapporten van forten, nevenbatterijen en sluizen en deelt kennis over de Nieuwe Hollandse Waterlinie op het gebied van beheer en behoud. 

Historische kaart Stelling van Amsterdam

Herbestemming

De afgelopen jaren hebben steeds meer forten een nieuwe functie gekregen, zowel economisch als ecologisch. Dit bevordert het behoud en onderhoud van de Stelling van Amsterdam, zorgt voor werkgelegenheid en maakt de forten toegankelijk voor publiek. Nog enkele forten hebben de potentie om een nieuwe functie te krijgen. De provincie organiseert bijeenkomsten voor ondernemers, gemeenten en forteigenaren over economische herontwikkeling van forten.

Mogelijkheden voor ondernemers

De provincie helpt ondernemers die hun onderneming in een fort willen vestigen. Voorwaarden zijn dat de ontwikkeling van het fort werkgelegenheid oplevert en het fort en zijn directe omgeving toegankelijk is voor recreatie. De provincie heeft subsidies voor onder meer voorbereidings- en haalbaarheidsonderzoeken voor herbestemming.

Mogelijkheden voor gemeenten

De provincie helpt gemeenten binnen de Stelling van Amsterdam met vragen over de herontwikkeling van een fort in hun gemeente. Dit doet zij door de inzet van een herbestemmingsspecialist die het proces rondom de herbestemming begeleidt.

Beheer en onderhoud

Bij beheer en onderhoud gaat het om reguliere/noodzakelijke(planmatig) onderhoudswerkzaamheden aan objecten die samen de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie vormen. Het beheer wordt zowel bedrijfsmatig gedaan (tegen betaling) als door vrijwilligers. Deze werkzaamheden zorgen er voor dat onderdelen van de Stelling in een bepaalde staat behouden blijven. Hierbij gaat het om onderhoudswerkzaamheden aan:

  • gebouwen en sluizen
  • grachten, kananlen en waterlopen
  • herstel van grondlichamen (grondlagen op het fort)
  • beplanting en specifieke landschapselementen

Op het gebied van beheer werkt de provincie nauw samen met de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In de periode 2012-2015 zijn er langs de Nieuwe Hollandse Waterlinie allerlei pilots uitgevoerd om te experimenteren met nieuwe beheertechnieken en samenwerking met andere partijen. Zo hebben deelnemers praktische ervaring opgedaan over de inzet van vrijwilligers, hoe je kunt samenwerken met het onderwijs en zorginstellingen en hoe je de organisatie kunt verbeteren. De conclusies en ervaringen van deze pilots zijn vastgelegd in het Rapport beheerpilots Nieuwe Hollandse Waterlinie (pdf - 4,15 mb). In Noord-Holland heeft dit geleid tot de oprichting van een Fortenwacht Meer met Vrijwilligers waarbij een groep vrijwilligers is geworven en opgeleid om allerlei groenonderhoudswerkzaamheden te verrichten in forten in de Gooi en Vechtstreek en nabije omgeving.

In 2014 is het rapport ‘Investeren in beheren’ (pdf - 2,7 mb) verschenen, waarin het beheer van onderdelen van de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie in de Gooi- en Vechtstreek is weergegeven.

Bouwkundig beheer en onderhoud

In 2012 en 2013 zijn in opdracht van de provincie inspectierapporten gemaakt van de bouwkundige staat van alle nevenbatterijen, 30 inundatiewerken en 15 forten waar niet onlangs een restauratie heeft plaatsgevonden. Naar aanleiding van deze inspectierapporten zijn in 2013 in opdracht van de provincie werkzaamheden verricht aan de nevenbatterijen en de inundatiewerken om verval te voorkomen. Ook in de toekomst wordt de bouwkundige stand van zaken gemonitord.

Ruimtelijk beleid

Het ruimtelijk beleid voor de Stelling van Amsterdam is vastgelegd in de provinciale structuurvisie 2040 en de Provinciale Ruimtelijke Verordening Structuurvisie.

Ruimtelijk beleid voor gemeenten

De provincie helpt gemeenten binnen de Stelling van Amsterdam met vragen over ruimtelijke ontwikkeling in relatie tot de Stelling van Amsterdam. Zij kunnen contact opnemen met Susanne Traudes-Noorlander, telefoon: (023) 514 51 87 of e-mail: noorlanders@noord-holland.nl.

Lopende projecten

Ieder half jaar doet het programmabureau Stelling van Amsterdam van de provincie Noord-Holland verslag (pdf - 3,5 mb) van de ontwikkelingen rondom de forten binnen de Stelling van Amsterdam.

De provincie en Stichting Liniebreed Ondernemen zijn verantwoordelijk voor de communicatie rondom de Stelling van Amsterdam.