Maatschappelijke Kosten- en Batenanalyse is complexe uitdaging

Op welk alternatief voor de Duinpolderweg valt de keuze? Het is aan de politiek om straks die beslissing te nemen. Om een afgewogen en goed gefundeerde keuze te maken is gedegen onderzoek nodig. De effecten op verkeer, milieu, economie en landbouw worden allemaal apart van elkaar onderzocht. De kosten en baten van al die effecten worden samengevoegd in een Maatschappelijke Kosten- en Batenanalyse (MKBA).

Koen Vervoort
Koen Vervoort, projectleider van de MKBA, Ecorys

Onderzoeks- en beleidsadviesbureau Ecorys onderzoekt de economische effecten en zorgt ervoor dat de effecten van alle andere studies worden samengevoegd in de MKBA. Deze MKBA vormt een belangrijk hulpmiddel in de besluitvorming. 

Inkijkje

Koen Vervoort, senior consultant bij Ecorys en projectleider van de MKBA, is druk bezig met het vergaren van alle gegevens voor de MKBA. Inhoudelijk kan hij er nog niet veel over zeggen, omdat het onderzoek nog loopt. Wel kan hij een interessant inkijkje geven in de werkwijze bij het samenstellen van een MKBA. Hoe kun je van totaal verschillende aspecten als milieu, landbouw en verkeer de kosten en baten berekenen? 

De MKBA bestaat nog niet zo heel lang, legt Koen uit: “Begin deze eeuw zorgden de aanleg van de Betuweroute en HSL voor veel discussie. Critici beargumenteerden dat de kosten hoger waren dan de baten. Maar of dat ook werkelijk zo was kon moeilijk worden vastgesteld. Er was kortom behoefte aan een objectieve en uniforme meetmethode waarin alle kosten en baten tegen elkaar konden worden afgewogen. De discussie komt daarmee niet ten einde, maar je hebt wel een stevige en gemeenschappelijke basis waarop je het gesprek kunt aangaan.”

Noemer

Om aspecten als milieu, bereikbaarheid en economie met elkaar te vergelijken heb je wel een gemeenschappelijke noemer nodig. Koen: “Alle waarden worden in geld uitgedrukt. Dat doen we niet zelf; daar zijn strakke landelijke richtlijnen voor opgezet. Stel, de aanleg van een weg zorgt ervoor dat je een uur sneller van A naar B komt. Dan staat daar een vast bedrag in euro’s tegenover.”

De snelheid meten waarop iemand van A naar B komt is nog redelijk goed meetbaar. Het wordt lastiger als je iets als verkeersveiligheid in waarde moet uitdrukken. “Dat ligt natuurlijk veel gevoeliger. Daarom is het goed dat daar landelijke richtlijnen voor zijn vastgelegd.”

Saldo

Niet het individuele geval, maar het geheel is leidend in de MKBA. Koen: “Het kan bijvoorbeeld best zo zijn dat enkele woningen meer hinder ondervinden van een bepaald alternatief van de Duinpolderweg. Als echter bij veel meer woningen de hinder afneemt door datzelfde alternatief, is er per saldo dus minder hinder. Dat cijfer is voor ons bepalend.”

Ook kan zich een scenario voordoen waarbij de baten groter zijn dan de kosten, maar waar een minderheid dusdanig veel hinder ondervindt van de Duinpolderweg dat het maatschappelijk niet wenselijk is de weg aan te leggen. “Het is aan de politiek om die afweging te maken; wij gaan daar niet over. Het is voor bestuurders goed om te weten dat we in de MKBA niet gaan zeggen welk alternatief er moet komen. Wij leveren de objectieve cijfers, aan politici de taak om die te interpreteren en te vertalen naar een keuze.”

De berekening van de kosten en baten leidt uiteindelijk tot een baten-kostenverhouding. Bij een verhouding boven de 1 zijn de baten hoger dan de kosten. “Stel de baten zijn 120 en de kosten 100, dan deel je de baten door de kosten en kom je uit op een baten-kostenverhouding van 1,2. Een verhouding boven de 1 betekent dat een project per saldo de welvaart in Nederland verhoogt. Idealiter heeft een project dan ook een verhouding boven de 1. Een verhouding onder de 1 wil ook niet zeggen dat een project niet goed is. Het project levert baten op voor de maatschappij, maar deze zijn onvoldoende van omvang om tegen de kosten op te wegen. We pleiten er dan vaak voor om na te gaan of het ontwerp van een project verbeterd kan worden waardoor de baten toenemen, of om na te gaan of met minder investeringen hetzelfde bereikt kan worden.” 

Zoals gezegd, kan Koen Vervoort inhoudelijk nog niets zeggen over de uitkomsten van de MKBA van de Duinpolderweg. Wel kan hij iets zeggen over het proces. “Wat dit project uniek maakt is dat er veel alternatieven zijn verspreid over een groot gebied. Doel is om hiermee een groot aantal verkeersproblemen aan te pakken. Dat maakt het complex. Bij veel andere projecten die ik heb gedaan zijn het vaak 1 of 2 problemen die moeten worden opgelost. Bij de Duinpolderweg zijn er verschillende problemen die spelen, zowel op lokaal als op regionaal niveau. Voor ons een mooie uitdaging.”

Uitgelicht