Blog: Hoe parkeren herbestemming van een monument in de weg zit

(07 september 2022)

Ik kom regelmatig in West-Friesland. Dit deel van de provincie is heel rijk aan monumenten. Veel dorpen en steden prijzen zich gelukkig met zoveel waardevol erfgoed op hun grondgebied.

Als geen ander weet ik dat het tegelijk ook veel vraagt van gemeenten, eigenaren en inwoners om monumenten te behouden én te exploiteren. Maar dat dit behoud ook nog eens door een parkeerdiscussie kan worden belemmerd, dat heb ik Enkhuizen gezien. 

Westerkerk in Enkhuizen

Enkhuizen, een middelgrote stad met nog geen 20.000 inwoners, heeft naast diverse kleinere kerken ook 2 hele grote kerken: de Zuider- of Sint Pancraskerk (1423) en de Westerkerk. Deze laatste, ook wel de Sint Gommaruskerk genoemd, is een 3-beukige hallenkerk uit de 15e eeuw (ca. 1470). 

Net als in veel andere plaatsen in Nederland neemt ook in Enkhuizen het kerkbezoek af. Beide kerken zijn daardoor vooralsnog niet in gebruik te houden voor het kerkbestuur. Daarom heeft het bestuur begin deze eeuw besloten 1 van de kerken, de Westerkerk, af te stoten. De verantwoording om deze kerk te behouden ligt nu bij de nieuwe eigenaar: Stichting de Westerkerk. 

Exploitabel

Die keuze heeft nadelen én voordelen. Mensen die niets met de kerk als instituut hebben, doneren makkelijker aan een stichting. Ook is er vaak veel breder draagvlak en betrokkenheid uit de plaatselijke bevolking voor het behoud van een dergelijk gebouw. “Kerkmensen” die altijd bij deze kerk waren betrokken, kunnen dat ook gewoon blijven doen. 

Toch is daarmee de exploitatie niet meteen in kannen en kruiken. Het in stand houden van een dergelijk monument kost heel veel geld. Bovendien is er meer dan alleen het in stand houden van het gebouw. Wil het gebouw in de toekomst ook nog exploitabel zijn, dan ontkom je er niet aan om te investeren en te vernieuwen in zowel denken als doen.

Vanuit die visie heeft het stichtingsbestuur een aantal jaren geleden besloten om de kosterij, die tussen de kerk en de toren in staat, te kopen. Het doel was om door uitbaten van de kosterij, die zelfstandig van de kerk kan plaatsvinden, inkomsten voor exploitatie van de kerk te generen. Plannen voor herbestemming waren snel gemaakt en de aanvraag voor de gemeentelijke omgevingsvergunning, inclusief wijziging van het bestemmingsplan, werden ingediend.

Parkeerstrijd

Appeltje-eitje, zou je zeggen. Maar zo liep het niet. Binnen de gemeente woedt al jaren een parkeerstrijd. In het verkeers- en parkeerbeleid van de stad is vastgelegd dat bestemmingswijzigingen gevolgen hebben voor het beschikbaar stellen van openbare parkeerplaatsen. Om bijvoorbeeld de functie van panden te veranderen van woonfunctie naar horeca moeten er, afhankelijk van het aantal tafels, door de gemeente parkeerplaatsen beschikbaar worden gesteld. Die plaatsen zijn er onvoldoende, waardoor dit systeem vastloopt. De gemeente besloot daarom een voorbereidingsbesluit te treffen. Daarmee leg je alle ontwikkelingen stil. Dus geen vergunning voor de verbouw van de kosterij, totdat er nieuw beleid is vastgesteld. Dat was het moment dat ik betrokken werd en met de gemeente en de Westerkerk in gesprek ging. 

Oplossing

De toekomst van de Westerkerk  kwam namelijk in gevaar door dit voorbereidingsbesluit. Samen met de gemeente Enkhuizen heb ik een oplossing gevonden: tot er een nieuw beleid is worden er geen extra parkeerplaatsen meer aangewezen bij het verlenen van vergunningen in de binnenstad. Anders gezegd: het bouwen van nieuwe woningen, wijzigen van horecabestemmingen, zonder parkeerplaatsen toe te wijzen (nulparkeren). De raad is inmiddels akkoord met deze tussenstap en het voorbereidingsbesluit is van tafel. De bestemming is ondertussen gewijzigd, de vergunning verleend en de bouw is gestart. 

Tijdens de Open Monumentendagen op 10 en 11 september is de Westerkerk open voor publiek. Ook het orgel doet mee op Open Monumentendag.

Klaas Telgenhof, loods herbestemming