Blog: Bijbestemmen kerken steeds populairder

(24 oktober 2019)

Veel kerken in Nederland denken na over hun toekomst. Het aantal leden neemt af, de gemiddelde leeftijd van de leden loopt op en daarmee rijst de vraag over het voortbestaan op langere of korte termijn.

Vaak bestaat er bij de gebruikers van de kerk daardoor ook een zorg over de toekomst van het gebouw. Wat zal er van onze kerk worden over 10 jaar? Het moment van het stoppen van de eredienst is daarbij lang niet altijd bepalend. Als er niet meer gebeden wordt in de kerk dan is een herbestemming en verkoop meestal de enige oplossing. Maar als er nog wel bijeenkomsten zijn op zondag,kunnen er dan ook andere gebruikers op andere momenten de kerk in komen?

Kerkgevel

Het doel van dit soort bijbestemmingen kan tweeledig zijn. Enerzijds kan het geld opleveren, derzijds brengt het leven in het gebouw. Sommige kerkeigenaren hebben daar meer behoefte aan dan aan geld alleen. Als mensen kennismaken met het gebouw ontstaat er immers nieuwe dynamiek en bekendheid met het feit dat de kerk niet alleen meerwaarde heeft of kan hebben voor gelovigen. En kunnen die nieuwe gebruikers dan langzaam maar zeker de boventoon gaan voeren, zodat uiteindelijk een naadloze voortzetting van het gebruik ontstaat? Waarmee de kerk het stralende middelpunt van ontmoeting kan blijven?

Waar te beginnen?

Steeds vaker vragen kerken om steun bij dit zogenoemde 'bijbestemmen'. Het is immers een lastig vraagstuk. De kerk kan zowel in ruimte als in tijd opgedeeld worden. En de rol van de eigenaar ten opzichte van de nieuwe gebruikers of huurders is ook een heet hangijzer. Maar hoe pak je dat aan? Veel kerken zien een beperking in het feit dat de vrijwilligers die er nog zijn maar beperkt beschikbaar zijn en dat het ontbreekt aan organisatiekracht. Extra bijeenkomsten en nieuwe elementen moeten immers ook gefaciliteerd en ingepland worden.

Onderstaand plaatje zou van binnen naar buiten afgepeld kunnen worden bij een bijbestemmingstraject. Dan gaat het vanzelf om de reden voor bijbestemmen, de gewenste functies, de rol van de eigenaar en scheiding in tijd en ruimte.

Fases bijbestemmingstraject

Het begint natuurlijk altijd bij de vraag waarom er bijbestemmingen gezocht worden in een kerk. Een puur financieel gedreven zoektocht leidt tot andere keuzes dan een behoefte aan nieuw leven, ontmoeting en gebruik. Dit alles hangt sterk samen met de rol van het kerkbestuur of de parochie in de toekomstige activiteiten. Blijft de kerk de organisator en 'programmeur' van het gebruik van het gebouw of doet een nieuwe gebruiker dat? Is de kerk dan te gast op zondag of zijn alle anderen te gast op de andere 6 dagen van de week?

Uitnodiging

Er zijn al best veel voorbeelden te noemen van het mixen van het religieus gebruik en maatschappelijke of zelfs commerciële functies, maar in de komende jaren kunnen zaalverhuurders er rekening mee gaan houden dat er heel veel nieuwe spelers op de markt komen. Kerken zullen steeds vaker onderdeel worden van het niet religieuze leven en daardoor ook steeds meer gebruikt worden.

Binnenkant kerk

Ook van groot belang is in dit kader de locatie van de kerk. Als het een dorpskerk betreft liggen er grote kansen voor kleine culturele evenementen en bijeenkomsten die van belang zijn voor de samenhang in het dorp. Zo is er onlangs een nieuw initiatief gelanceerd voor een reizend filmhuis in dorpskerken. Andere kerken kunnen gebruik maken van hun 'unique selling point'. Regelmatig is een kerk het grootste publieksgerichte gebouw in de omgeving.

Kortom: kansen zijn er genoeg om kerken meer multifunctioneel in te gaan zetten. De bottleneck zit meestal in kennismaking met de juiste partijen. Waar en hoe vindt een kerk een geschikte partner of nieuwe mensen? Dat draait vooral om communicatie en de deur open zetten: laat het gebouw zelf de uitnodiging zijn.

Heeft u vragen over bijbestemmen of heeft u hierbij hulp nodig? Neem contact op met de Loods Herbestemming Monumenten via loodsherbestemming@noord-holland.nl

Uitgelicht