Blog: Gebouwen zijn verhalen

(24 november 2017)

“Steden bestaan niet zomaar uit koude stenen en beton. Ik heb geleerd dat ze bestaan uit duizenden herinneringen waardoor mensen zich identificeren met bepaalde plekken. Die plekken vertellen verhalen die direct in verband staan met de mensen zelf.”

Dat zei architecte Arna Mackic in VPRO’s Tegenlicht van 5 november. Mackic vluchtte in 1993 uit de oorlogssituatie in Bosnië-Herzegovina. Toen zij in haar moederland terugkeerde zag ze dat vertrouwde gebouwen en plekken waren weggebombardeerd. De verhalen en daardoor het thuisgevoel waren verwoest.

Oorlog

Haar verhaal doet mij onmiddellijk denken aan het beeld van Ossip Zadkine op Plein 1940 in Rotterdam. De robuuste man die met zijn handen wanhopig naar de hemel reikt. Op de plaats van zijn hart is een gapend gat geslagen. De Verwoeste stad symboliseert de vernietiging van de ziel, het centrum van de stad dat er ooit zo uitzag als dat van Amsterdam.

Wie nu Rotterdam en Amsterdam voor ogen haalt, kan de verschillen voelen. In Amsterdam druipt de geschiedenis van de trapgevels en hoor je de paardenhoeven nog over de grachten klakken. Rembrandt vereeuwigde Jan Six in 1654, nu loopt de jongste Jan Six over de gracht langs precies dezelfde panden als 4 eeuwen terug. In Rotterdam is het decor voor de voetsporen van onze nationale heldinnen en helden afgebroken en vervangen. De context van beeldbepalende gebouwen is recent en dat levert andere verhalen op. De vingerafdrukken van de geschiedenis liggen niet meer voor het oprapen in Rotterdam, je moet ze bewust opsporen of googlen.

Boeven en de veldwachter

Vingerafdrukken werden er ook genomen in het politiebureau uit 1866 van het dorp Sloten aan de zuidwestkant van Amsterdam. Met vier vierkante meter voor de boeven en hetzelfde aantal voor de veldwachter ‘het kleinste politiebureau van Nederland’. Het dorp Sloten - voor het eerst genoemd in een oorkonde uit 1063 - is nu nog steeds een hechte gemeenschap en heeft een bijzonder actieve Dorpsraad. Voor wandelingen en de dorpsfeesten zoals het ‘Zingen rond de Kerstboom’ werden de stroom en toiletvoorziening van het leegstaande politiebureau al sinds jaar en dag gebruikt door de bewoners. Veel dorpelingen kenden het verlaten gebouwtje dus van buiten en van binnen.

Brandmelder Politiebureautje Sloten
  
Links:Brandmelder naast het Politiebureautje in Sloten (foto: Erik Swierstra). Rechts: Politiebureautje in Sloten (foto: Jan van Mossel).

Particulier initiatief

Toen bewoonster Tamara Frankfurther hoorde dat de gemeente Amsterdam van het leegstaande politiebureautje af wilde, stapte ze naar Stadsherstel dat monumenten redt die andere partijen zoals vastgoedontwikkelaars ‘laten liggen’. Bewoners en Stadsherstel startten samen een crowdfunding voor de aankoop van het pandje en de uitvoering van het achterstallig onderhoud.

Elk gangbaar dorpsevenement werd door vrijwilligers uit het dorp opgeluisterd met bijvoorbeeld een donatiedoos waar de euro’s in rinkelden onder het motto ‘alle kleine beetjes helpen ons erfgoed’. De bewoners kregen een raamposter om hun betrokkenheid zichtbaar te maken, het dorp hing er vol mee, en het project ging van mond tot mond. Het politiebureautje was te bezichtigen tijdens Open Monumenten Dag, koningsdag, 24 uur in Amsterdam West en een weekendopenstelling. Zichtbaarheid doet wonderen en werkt direct, de kas werd gestaag gespekt. De initiatiefnemers organiseerden verder een benefietfilmavond en een Altijd-prijs-loterij. De vrijwilligers brachten al doende hun buurtgenoten op nieuwe ideeën. Zo schonk een 40-jarig bruidspaar het geld voor hun feest aan het behoud van het gebouwtje dat ook bij hun huwelijksleven hoorde. En bijna vanzelfsprekend hoorden ook de voormalige ‘Bromsnorren’ en hun familie en nazaten tot de goedgeefse en enthousiaste donateurs. 

Het kleinste politiebureau van Nederland gaat hiermee een volgende levensfase in. Het zal in Sloten een functie gaan vervullen als een soort lokaal VVV en de stadswandeling zal vanaf hier beginnen. Tegelijkertijd is het een pleisterplaats voor de bewoners, er is ruimte voor ontmoeting en verbinding. Waar je vroeger bij de bakker en de slager een praatje maakte met dorpsgenoten kan dat vanaf nu ook weer op het politiebureau. De Crowdfunding heeft zodoende ook de herbestemming zelf inhoud kunnen geven.

Goed voorbeeld en handboek

Ik vind dit politiebureau een prachtig voorbeeld van het behoud van erfgoed door het particulier initiatief van een direct betrokken individu. Het streefbedrag van deze crowdfunding was € 50.000. In een wekelijkse nieuwsbrief meldde Stadsherstel de voortgang aan 7.000 donateurs. Plaatselijke en landelijke kranten pakten het project op. Het eindbedrag was € 2.000 hoger dan het streefbedrag. Het politiebureauproject was een van de 13 erfgoedpioniers die hebben meegewerkt aan een pilot crowdfunding voor erfgoed van de Provincie Noord-Holland. Uit de ervaringen van de fondsenwervers, vrijwilligers, communicatie- en marketingspecialisten en ambassadeurs is een handboek crowdfunding erfgoed opgetekend vol tips.

Met dank aan Stella van Heezik, hoofd communicatie Vrienden & Fondsenwerving, Stadsherstel

Peter Oussoren
Loods herbestemming monumenten
Provincie Noord-Holland

Uitgelicht