Blog: Kroppen sla in de kerk

(28 mei 2018)

Is stadstuinbouw een oplossing om de middeleeuwse Grote Kerk in het centrum van Beverwijk te behouden voor de gemeenschap? Steeds meer consumenten kiezen voor duurzame, biologische groente uit eigen buurt.

Kerk

Er komt geen vliegtuig of koelcel meer aan te pas voordat de boontjes op je bord liggen. Dat scheelt niet alleen Co2-uitstoot, het brengt ook romantiek: het gevoel van verbondenheid met je geboortegrond.

Kerken staan symbool voor verbondenheid en gemeenschap. In de Grote Kerk trouwen en rouwen Beverwijkers al vanaf de Middeleeuwen. Ze dopen er hun kinderen en komen er samen om hun geloof te belijden. Ze zien er de gigantische verzameling wapenschilden en de drie familiegrafkapellen, ze horen er een uniek Müller-orgel, één van de drie in Nederland.

In 1756 schonk Anna Elisabeth Geelvinck, vrouwe van de hofstede Scheybeek, het orgel aan de kerk: “Omdat Anna en vooral haar broer Nicolaas zich hevig ergerden aan de schreeuwerige gemeentezang besloot Anna voor de Grote Kerk in Beverwijk een orgel te laten bouwen,” aldus de website van de Protestantse Gemeente Beverwijk. Zo´n anekdote waarbij je de broze broer gekweld in de kerkbanken ziet zitten met zijn handen over zijn oren, kan vooral ontstaan door de openbare functie van een gebouw: je ziet wat de ander doet.

Vrijwilligers zijn de steunberen

Vijf jaar geleden besloot de kerkenraad de laatgotische kerk ´te verkopen´ omdat de geloofsgemeenschap het onderhoud op de lange duur niet meer dacht op te kunnen opbrengen.

Een stichting ging aan de slag om - buiten de kerkelijke wereld - alle mogelijkheden te inventariseren voor een passend gebruik van de middeleeuwse kerk. In de tussentijd moest de deur echter wel open blijven. De tijdelijke functie van de kerk is die van een soort gemeenschapshuis met zo´n 100 activiteiten per jaar – voor jong en oud: lezingen, popconcerten, bezinning, lasergameshows, buurtmaaltijden, plantenmarkt, optredens enzovoort. De organisatie draait met behulp van actieve en enthousiaste vrijwilligers.

In de kerk

Maar de opbrengsten van die activiteiten zijn financieel te mager om de kerk in goede staat van onderhoud te houden. 

Spreken in tongen

Uit een buurtonderzoek naar faciliteiten in de directe omgeving kwam dat de Grote Kerk ook als aanvulling op de andere culturele activiteiten niet zou renderen. Een overloop uit het theater of de bibliotheek misschien? Vooral de klimaatbeheersing was een knelpunt bij deze optie voor een nieuwe invulling. Daarop onderzocht de stichting BOEi hoe de kerk een nieuw leven ingeblazen kon worden en kwam tot de conclusie dat de driebeukige hallenkerk onpraktisch is en aanpassingen teveel zouden kosten. Ook een eerste brainstorm met ondernemers en wethouders deed niemand in tongen spreken om het Godshuis te redden. Ook kwamen er via de provincie een aantal middelbare scholieren langs om mee te denken over het vraagstuk.

Die zagen een koppeling met muziek en concerten wel zitten. De loods herbestemming organiseerde een groep experts om naar een mogelijke nieuwe exploitatie te kijken. Deze groep zag heil in een koppeling aan het bedrijfsleven van Beverwijk of in een gedeeltelijke herbestemming naar wonen. Als één beuk zou kunnen worden verbouwd tot appartementsgebouw, dan zou de opbrengst daarvan gestoken kunnen worden in een beter klimaat van de rest en dan zouden alle oude waardevolle onderdelen in het openbare (grootste) deel kunnen worden behouden.

Dat zou een betere oplossing zijn dan een totale verbouwing tot woongebouw, omdat het in dat geval niet meer toegankelijk zou zijn. Dan zou niemand het prachtige orgel meer kunnen horen en een eigentijdse Anna zou niet meer kunnen gaan kijken of haar familiewapen in de kerk hangt.

Tekening

Geestverruimende middelen

Het meest recente idee is stadslandbouw, vandaar ook de kop: `Kroppen sla in de kerk.` Het is de vraag of die slakroppen die onder kunstlicht moeten groeien het minimum van 60.000 euro per jaar voor gas, licht, belastingen, klein onderhoud en de reservering voor groot onderhoud op kunnen leveren.

Gekscherend is nog nagedacht over een alternatieve groene geestverruiming: de eerste legale wietteelt plantage. Hoe spannend, vernieuwend, controversieel en winstgevend zou dat niet kunnen zijn? Sinds 2013 is er aan fantasie en goede wil geen gebrek om tot een oplossing te komen om het gebouw (in ieder geval gedeeltelijk)voor de Beverwijkse gemeenschap in een openbare functie te behouden.

Sla

Heroverweging

De kerkenraad zal binnenkort alle opties en ideeën nog eens in ogenschouw nemen. De geloofsgemeenschap bezit drie gebouwen en wellicht kan een van de twee andere makkelijker een nieuwe bestemming krijgen? Dan zou de grote kerk (gedeeltelijk) weer in gebruik kunnen worden genomen als kerk. Met een beetje fantasie zou je dat ook geestverruimend kunnen noemen. Vanuit economisch standpunt lijkt een multifunctioneel gebruik en/of het opknippen van het gebouw in delen in ieder geval wel de goede weg.

Met dank aan Jan Boudesteijn.

Peter Oussoren
Loods herbestemming monumenten
Provincie Noord-Holland

En Iris de Kievith (tekening)

Uitgelicht