PFAS

PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) zijn stoffen die van nature niet in het milieu voorkomen. PFAS kunnen een risico vormen voor de gezondheid van mensen, dieren en planten.

Wat is er aan de hand?

PFAS zijn stoffen die door mensen zijn gemaakt vanwege hun specifieke eigenschappen. Ze zijn bijvoorbeeld brandwerend of vuil- en waterafstotend. PFAS worden al decennia gebruikt in industriële en andere processen. PFAS zijn in veel producten toegepast. Denk bijvoorbeeld aan antiaanbaklagen in pannen, textiel, cosmeticaproducten en blusschuim. Van een aantal PFAS’en is bekend dat ze negatieve effecten hebben op het milieu. Ze zijn namelijk persistent, mobiel en nauwelijks biologisch afbreekbaar. De stoffen PFOS en PFOA behoren tot de zogenaamde Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Dit zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor mens en milieu. Inmiddels zijn de meeste toepassingen verboden. Door verspreiding via lucht en water zijn deze stoffen in het milieu terechtgekomen. PFAS worden inmiddels in Nederland, Europa en wereldwijd aangetroffen in bodem, bagger, grond- en oppervlaktewater.

PFAS in Noord-Holland

PFAS zitten ook in Noord-Holland in de grond. Uit onderzoek van de provincie blijkt dat PFOS en PFOA bijna overal in lage gehalten voorkomen. Andere PFAS, zoals GenX, komen in de provincie niet of nauwelijks voor. Deze lage gehalten vormen volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) geen gezondheidsrisico voor mens of milieu. Kijk voor meer informatie over de risico’s van PFAS voor gezondheid en milieu op de website van het RIVM.

Achtergrondwaarde PFAS in Noord-Holland

In Nederland wordt de norm om te bepalen of een bodem wel of niet verontreinigd is, gebaseerd op de aangetroffen achtergrondwaarden. Op basis van onderzoek heeft de provincie eigen, provinciale achtergrondwaarden vastgesteld voor PFAS. Download het Rapport Achtergrondwaarden PFAS Noord-Holland (pdf, 13,8 MB). Vanaf 2 juli 2020 heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat het tijdelijke handelingskader PFAS aangepast. De landelijke achtergrondwaarden voor PFAS zijn bepaald en hierin opgenomen. De provinciale achtergrondwaarde PFAS komen hier goed mee overeen. Op het moment dat het tijdelijk handelingskader PFAS door het Rijk is opgenomen in wet- en regelgeving wordt bezien of het hanteren van een eigen beleidsregel PFAS nog nodig is.

Beleidsregel PFAS Noord-Holland

De provincie is verantwoordelijk voor bodemsanering en heeft de Beleidsregel PFAS Noord-Holland 2019 vastgesteld. De uitvoering van de bevoegd gezag taken is neergelegd bij de omgevingsdiensten in Noord-Holland. Alle omgevingsdiensten verlenen vergunningen. De Omgevingsdienst Noord-Holland Noord is verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving op die vergunningen.

Nieuwe inzichten

Volgens de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) tonen nieuwe wetenschappelijke inzichten aan dat PFAS schadelijker lijken te zijn dan verwacht. Het RIVM gaat daarom per 2021 de grenswaarde die de ESFA hanteert, gebruiken als basis voor het afleiden van grenswaarden/normen voor de Nederlandse situatie. Dit betekent volgens het RIVM niet meteen dat mensen nu iets moeten doen of laten. Het komende half jaar bekijkt het RIVM wat de risico’s en gevolgen zijn als de lagere grenswaarde van EFSA wordt gehanteerd. Zij onderzoeken ook of er gerichte maatregelen kunnen worden genomen om de blootstelling aan PFAS te verminderen en zo ja, welke. 

Op verzoek van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat berekent het RIVM de risicogrenzen voor PFAS in bodem, oppervlaktewater, grondwater en drinkwater. Dit gebeurt dus op basis van de lagere grenswaarde van EFSA. Volgens het RIVM is het verantwoord om hier 6 maanden voor uit te trekken. Lees hier meer informatie over de beoordeling van het RIVM van het EFSA-rapport en gezondheidskundige consequenties. De provincie volgt de landelijke ontwikkelingen. Als het nodig is, past Noord-Holland de beleidsregel PFAS Noord-Holland 2019 hierop aan.

Verplaatsen van grond

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het verplaatsen van licht verontreinigde grond. Diverse gemeenten, zoals in de regio Noordzeekanaalgebied, stellen met hulp van de omgevingsdiensten beleid en bodemkwaliteitskaarten op. De gemeenten kunnen de Beleidsregel van de provincie gebruiken als kader voor het vaststellen van gemeentelijk (aangepast) beleid voor het verplaatsen van grond.

Projecten en PFAS

Voert u projecten uit waarbij u te maken kunt krijgen met grond die met PFAS verontreinigd is? Dit stappenplan laat zien hoe u dan te werk moet gaan. In het stappenplan (pdf, 345 kB) staat ook een toelichting.