Wij gebruiken op onze website cookies zodat u de website goed kunt gebruiken. Dit zijn analytische cookies en cookies van YouTube. Wilt u deze website bezoeken? Dan gaat u akkoord met het gebruik van deze cookies.

Zo brengen natuurherstel en samenwerking vergunningen op Texel dichterbij

Publicatiedatum: 18 november 2026

Laatst gewijzigd: 18 november 2026

0 reacties

Boeren op Texel werken samen met de provincie Noord-Holland en andere partijen om weer natuurvergunningen voor hun bedrijf aan te kunnen vragen.

Daarvoor moeten ze hun stikstofruimte slim verdelen, en mag de stikstof uit nieuwe activiteiten natuurherstel niet in de weg staan. Branco Verheijen van de provincie: Stikstof is op dit moment geen knellende factor voor de natuur op Texel.

Wat was de aanleiding voor de samenwerking op Texel?

Het Rijk voerde in 2015 de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) in, vertelt beleidsmedewerker Branco Verheijen. Daarin was het mogelijk om een voorschot te nemen op stikstofmaatregelen die in de toekomst zouden plaatsvinden. Activiteiten met een beperkte extra stikstofdepositie waren hierdoor mogelijk zonder dat daarvoor een natuurvergunning nodig was. Stel dat een boer een paar extra koeien wilde gaan houden, dan kon dat onder het PAS zonder vergunning: een melding maken was voldoende. Vandaar de term PAS-melders.

In 2019 heeft de Raad van State een streep door de PAS-regeling gezet. Daardoor verkeren de PAS-melders buiten hun schuld in een illegale situatie. Ze opereren immers zonder vergunning. We startten in 2024 met de pilot op Texel, met als uitgangspunt om hen weer richting een legale bedrijfssituatie te helpen.

Hoe ziet de aanpak op Texel eruit?

De pilot startte in 2024. Binnen de samenwerking stellen agrariërs hun stikstofruimte beschikbaar om die onderling te verdelen, deels voor eigen gebruik en deels voor andere ondernemers. Stikstofruimte komt beschikbaar doordat bestaande, vergunde activiteiten minder stikstof uitstoten. Dit heet salderen. Bij intern salderen ontstaat deze ruimte binnen het eigen bedrijf, en bij extern salderen komt de ruimte van een andere locatie.

Je kunt het zien als een uitruil. Wanneer een bedrijf extra ruimte overhoudt voor nieuwe activiteiten die stikstofuitstoot veroorzaken, dan kan een andere boer die ruimte inzetten bij een vergunningsaanvraag. Aan de pilot doen zowel PAS-melders als niet-PAS-melders mee. Het doel is om samen de stikstofpuzzel zo te leggen dat alle deelnemers voor hun eigen bedrijf vergunningen kunnen aanvragen.

De provincie Noord-Holland helpt bij het vastleggen van afspraken en het leggen van de puzzel. Ook hebben we een zogenaamde additionaliteitsanalyse uitgevoerd van het Natura 2000-gebied Duinen en Lage Land Texel. Dat is een belangrijke stap, want de resultaten daarvan bepalen of vergunningverlening überhaupt mogelijk is.

Foto illustratief

Waar hangt die vergunningverlening vanaf?

Boeren kunnen een nieuwe vergunning aanvragen wanneer zeker is dat de activiteit die ze van plan zijn aan 2 voorwaarden voldoet. Ten eerste mag de stikstof die door de activiteit neerslaat geen nadelig effect hebben op kwetsbare natuur in de omgeving. Ten tweede mag de stikstofruimte die ze ervoor gebruiken niet nodig zijn voor natuurherstel; de natuur krijgt in dat geval voorrang. Dat principe noem je additionaliteit.

Om precies te zijn gaat het daarbij om beschermde, stikstofgevoelige natuur binnen 25 kilometer van de plek waar de uitstoot plaatsvindt. Voor vergunningsaanvragen door Texelse boeren zijn dat in Noord-Holland de Natura 2000-gebieden Duinen en Lage Land Texel, Duinen Den Helder-Callantsoog en Zwanenwater & Pettemerduinen.

We hebben met een additionaliteitsanalyse voor Duinen en Lage Land Texel onderzocht of de pilotdeelnemers de beschikbare stikstofruimte kunnen uitwisselen, of dat die volledig ten goede moet komen aan de natuur. De resultaten laten zien dat de totale stikstofneerslag is gedaald en dat de natuur in het gebied niet meer verslechtert. En waar nog niet alle natuurdoelen worden behaald komt dat door andere factoren dan stikstof, bijvoorbeeld verdroging. Stikstof is voor dit gebied op dit moment geen knellende factor.

foto illustratief

Maakt deze uitkomst de weg vrij naar vergunningverlening op Texel?

Ja. De analyse toont aan dat de maatregelen die zijn genomen voor natuurherstel en de afname van stikstofuitstoot ervoor zorgen dat het aanvragen van vergunningen nu weer mogelijk is. De vrije stikstofruimte hoeft niet teruggegeven te worden aan de natuur. Deelnemers aan de pilot kunnen hun individuele aanvragen voor een natuurvergunning voorbereiden en indienen. De analyse kan ook gebruikt worden voor vergunningverlening voor andere ondernemers en initiatieven, die een effect hebben op Duinen en Lage Land Texel.

We zijn nu bezig om dezelfde analyse ook uit te voeren voor 2 andere Natura 2000-gebieden in de omgeving: Duinen Den Helder-Callantsoog en Zwanenwater & Pettemerduinen. Deze additionaliteitsanalyses krijgen jaarlijks een update. Daarbij verwerken we nieuwe gegevens over stikstof en natuur, inzichten over natuurherstel en juridische ontwikkelingen. Zo blijven de analyses een actuele basis voor vergunningverlening.

Wie hebben deze mijlpaal mogelijk gemaakt?

Allereerst de agrariërs die hebben deelgenomen aan de pilot. De PAS-melders wachten al 7 jaar op legalisatie. De pilot startte in 2024, en aan het eind van het jaar waren we dichtbij een oplossing. Die berustte voor een deel op interne saldering. Maar op 18 december 2024 bepaalde de Raad van State dat intern salderen ook vergunningsplichtig is. Door de veranderde regelgeving moesten we onze koers wijzigen en duurde het traject langer. Dat heeft van de deelnemers veel geduld gevraagd. We zijn allemaal blij dat het rapport er nu ligt.

De Texelse ondernemers en de provincie werken samen met de gemeente Texel, natuurbeheerders, de omgevingsdienst Noord-Holland Noord en het Rijk. Het ministerie van Landbouw heeft de effecten van de pilot op de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden in de omgeving laten beoordelen. En de provincie heeft de additionaliteitsanalyse laten toetsen door externe deskundigen. Natuurbeheerders hebben kennis ingebracht over de lokale natuur. De omgevingsdienst Noord-Holland Noord beoordeelt straks de individuele vergunningsaanvragen van de boeren.

foto illustratief

Wat betekent dit voor de rest van Noord-Holland?

Duinen en Lage Land Texel is een geïsoleerd gebied, dat was een reden om hier met de pilot te starten. Je hebt op een eiland minder invloeden van buitenaf, en de stikstofbelasting was al relatief laag. De methode die we hebben gebruikt werkt goed om additionaliteit voor Natura 2000-gebieden te onderbouwen. Toch kunnen we de resultaten niet zonder meer doortrekken naar de rest van de provincie.

In de veenweidegebieden rondom Zaandam en Amsterdam is de situatie bijvoorbeeld anders. In stedelijk gebied is de stikstofbelasting hoger, en veenweidegrond is gevoeliger voor stikstof. Als je daar dezelfde analyse op loslaat, kom je op een andere conclusie uit. Van het Rijk moeten provincies in 2027 voor alle Natura 2000-gebieden een additionaliteitsanalyse maken. Mogelijk kunnen we daarvoor dezelfde methodiek gebruiken als op Texel, we weten dat die goed werkt. Afhankelijk van de uitkomsten van die analyses, streven we voor het verdelen van de beschikbare stikstofruimte in de rest van de provincie ook weer naar samenwerking met ondernemers, gemeenten, natuurbeheerders en andere partijen.

Meer informatie

De provincie en boerenpartijen ondersteunen agrariërs in Noord-Holland om stappen te zetten naar een toekomstbestendig bedrijf. De BoerenStikstofAcademie biedt praktische kennis en handvatten om stikstofuitstoot op het bedrijf te verminderen, met coaching en bijeenkomsten. 

Lees hier het nieuwsbericht van 18 november 2026 over de PAS-melders op Texel.

Om te kunnen reageren moet u eerst inloggen.

Heeft u gevonden wat u zocht?

2026 © Alle rechten voorbehouden.