De magie van koken met kinderen

Wat leeft en speelt er allemaal in de provincie? Welke zorgen en wensen hebben Noord-Hollanders? Om antwoorden te vinden, grijpt fervent hobbykok Van Dijk naar een beproefd recept: samen koken.

Klik op de afbeelding op de video te kijken

Met lange laarzen aan hun voeten en een donkerblauwe provincieparaplu boven hun hoofd betreden commissaris van de Koning Arthur van Dijk en kookdocent Marjolein Triesscheijn de Cornelia Westendorptuin in Haarlem. Tussen april en september zijn in deze schooltuin leerlingen uit groep 6 en 7 druk in de weer met het zaaien, poten en planten van groenten als pompoen, courgette of peterselie. Op deze druilerige dag in november lijkt er weinig eetbaars tussen het hoge gras te groeien. Maar niets is minder waar. “De palmkool staat er nog goed bij, dat is namelijk een echte wintergroente”, vertelt Triesscheijn. Ze wijst naar een donkergroene plant waarvan de bladeren – net als bij een palmboom – bijna verticaal omhoog van de stengel af groeien. Van Dijk volgt het voorbeeld van de kookdocent op en trekt een paar bladeren los.

Voedseleducatie op de kaart

De commissaris is door het overheidsprogramma Jong Leren Eten uitgenodigd om samen een palmkoolpesto te maken. Jong Leren Eten zet zich in om jongeren meer te leren over voedsel, zodat ze zelf gezonde en duurzame keuzes kunnen maken. Binnen het programma werken het Rijk, kinderopvang, scholen, lokale overheden en maatschappelijke organisaties samen om voedseleducatie op de kaart te zetten. Denk dan aan moestuinieren, een bezoek aan de boer of kooklessen volgen. Eén zo’n organisatie is School of Food, waar Marjolein werkt. Zij geeft onder andere lessen over voeding, duurzaamheid en koken.

De kookdocent licht toe waarom voedseleducatie zo belangrijk is: “Als we koken met kinderen die ook schooltuinlessen hebben gehad, dan weten ze hoe ze moeten zaaien, hoe lang het duurt voor iets groeit en waar het vandaan komt. Dat een broccoli dus een plant is en niet iets wat steriel verpakt in de supermarkt ligt. We koken niet alleen, maar ruiken en proeven de ingrediënten allemaal eerst. Ook vertellen we wat het doet voor je lichaam. Zo ontwikkelen jongeren meer liefde voor voedsel én leren ze dat het belangrijk is om goede, gezonde vitamines binnen te krijgen.”

Ingrediënten van Nederlandse bodem

Met een handvol palmkoolbladeren op zak lopen Triesscheijn en Van Dijk richting de (sub)tropische kassen in de Haarlemmer Kweektuin, een paar minuten verderop. De regenlaarzen en paraplu’s zijn inmiddels ingeruild voor veterschoenen en kookschorten. Tussen de bananen-, peper-, en hibiscusplanten in de warme kas nemen de 2 plaats achter een uitklaptafel vol met ingrediënten en kookgerei. Geen professionele keuken, want vaak moet Marjolein het hier op scholen ook mee doen. “Soms hebben we niet meer dan een lerarenkamer waar we dan zelf een kookstudio van maken. Zoals je ziet heb ik nu ook allemaal apparatuur meegenomen waar geen elektra voor nodig is.” Naast een vijzel, rasp en vergiet, staat er bijvoorbeeld ook een handmatige groentesnijder met trekkoord op tafel.

Van Dijk wordt even op de proef gesteld met de vraag of hij kan opsommen waar pesto allemaal uit bestaat. Met gemak somt hij de hoofdingrediënten op: basilicum, knoflook, pijnboompitten, Parmezaanse kaas, olie, peper, zout. Marjolein, onder de indruk: “Ik hoef je niks meer uit te leggen. Maar ik ben bang dat het hier toch anders gaat.” Bijna alle ingrediënten op tafel komen namelijk van Nederlandse bodem. Palmkool in plaats van basilicum, zonnebloempitten en pompoenpitten vervangen de pijnboompitten en de kaas komt van een Nederlandse kaasboer. De commissaris is er blij mee: “Daarmee creëer je korte ketens van de boer tot hier aan tafel. Dat stimuleren we als provincie ook.”

Leuk én leerzaam

Na het kort blancheren van de palmkool – met heet water uit de thermoskan – krijgt Van Dijk de taak de bladeren klein te snijden met de groentesnijder met trekkoord. “Hier komt echt fysieke arbeid aan te pas”, merkt hij op nadat hij een paar keer aan het touwtje heeft getrokken. Ook de vijzel komt van pas om de zonnebloempitten en pompoenpitten fijn te malen. Triesscheijn: “Dit is een van onze succestools tijdens de kooklessen. De kinderen krijgen hier echt zo’n heksen- en tovenaarsgevoel van. Koken heeft natuurlijk ook iets magisch; je ziet bijvoorbeeld structuren veranderen. Zo hebben we ook een les over zeewier. Dan laat ik ze het eerst in gedroogde vorm proeven, dan is het net een chipje. Daarna doen ze het in water en dan smelt het helemaal en wordt het groen. Dan is het ineens een soort sla. Zelfs pubers vinden dat nog leuk.”

Maar de kooklessen van Marjolein zijn naast leuk, ook heel leerzaam. Tijdens de les over suikers staan de kinderen regelmatig versteld van de hoeveelheid suiker in een ontbijtkoek. “Dat wordt toch vaak nog gezien als gezond. Maar als ze dan zien hoeveel suiker erin gaat, dan schrikken ze daarvan. Daarna maken we dan een gezondere versie.” Ook de hype rondom eiwitten behandelen ze in de kooklessen, vertelt de kookdocent wanneer Van Dijk net een hapje neemt van de Nederlandse kaas vol met eiwitten. “Sommige jongeren slaan daarin door, maar zoveel heb je ook weer niet nodig. En we hebben het over andersoortige eiwitten, dus echt plantaardige eiwitten. De jonge kinderen vragen dan: ‘maar juf, moeten we dan het wit van een ei eten?’ Door deze lessen snap je ook hoe kinderen dingen verkeerd begrijpen. Dan in het onze taak ze het goed uit te leggen.”

Gemeenten stimuleren

Om de geslaagde kookmiddag af te ronden, vraagt Van Dijk welke boodschap hij mee terug kan nemen naar het provinciehuis. Marjolein: “Ik merk dat scholen voedseleducatie vaak zien als iets extra’s. En dan heb ik het niet alleen over koken op school en smaaklessen, maar ook over boerderijeducatie, het onderhouden van schooltuinen en het vergroenen van schoolpleinen met moestuinbakken met eetbaar groen. Het is heel belangrijk plekken te creëren of te behouden waar jongeren meer kunnen leren over gezonde en duurzame voeding. Ik denk dat de provincie daarom gemeenten en scholen kan stimuleren om voedseleducatie mee te nemen in hun programma’s.”