Oeververvanging door circulair vooruitdenken en duurzaam versnellen

Sinds 2020 werken provincie Noord-Holland en aannemerscombinatie Beens–Hakkers samen aan de aanleg van natuurvriendelijke oevers langs Noord-Hollandse kanalen. Samen met de aannemer zoekt de provincie naar manieren om slimmer en maatschappelijk verantwoord te werken. “Door samen continu naar verbetering te streven, worden we steeds efficiënter en ambitieuzer”, zegt Jeroen Braakman, senior projectmanager bij provincie Noord-Holland. De provincie heeft een meerjarige samenwerkingsovereenkomst met de aannemer. Dat geeft tijd en ruimte om duurzaamheid niet te benaderen als een projectgebonden doelstelling, maar als een structurele verbetering van de leefomgeving.

Meer dan vervanging

Bij de oeververvanging tussen de Kooyhaven en de sluis stond circulariteit centraal in vrijwel elke keuze op het gebied van ontwerp of de manier waarop het werk is uitgevoerd. Denk aan maximaal hergebruik van materialen en optimale inzet van emissieloos materieel. Daarmee ging het project verder dan het vervangen van verouderde oevers, aldus Maarten Vos, technisch manager namens Beens-Hakkers.

Tweede leven

Ruim de helft van de 660 meter geplaatste stalen damwanden kreeg een tweede leven: ze waren eerder gebruikt in de Twentekanalen. Ook hout en beton uit andere provinciale projecten werden opnieuw toegepast. “Door bestaande materialen opnieuw te gebruiken, konden we de vraag naar nieuwe grondstoffen beperken en dus de milieubelasting drastisch verminderen”, zegt Vos.

Duurzaam versnellen

Daaf de Rijke, projectleider bij Hakkers: “Ook op het gebied van emissieloos werken hebben we grote stappen gezet. Voor het werk rond de Kooyhaven zetten we de Ms Jan in, een elektrisch aangedreven werkschip met elektrische hijskraan. In de haven konden we gebruik maken van walstroom. Maar we investeren als aannemerscombinatie ook in alternatieve energiebronnen, zoals drijvende waterstoflaadstations. Juist een langdurige samenwerking maakt dit soort investeringen mogelijk, omdat innovaties zich niet binnen één project hoeven terug te verdienen. Zo ontstaat ruimte om de verduurzaming van de sector daadwerkelijk te versnellen.

Circulair vooruitdenken

Die circulaire aanpak vraagt om anders samenwerken en vooruitdenken. Vos: “Materialen die vrijkomen slaan we tijdelijk op in een gezamenlijk depot. Dankzij inzicht in toekomstige projecten binnen de samenwerkingsovereenkomst kunnen we al in de ontwerpfase nadenken over hergebruik. Zo wordt hergebruik niet alleen duurzamer, maar ook economisch aantrekkelijker en praktisch uitvoerbaar.”

Bijzondere vleermuisbunker

Een bijzonder voorbeeld van zo’n integrale aanpak is de vleermuisbunker nabij de Kooybrug. Deze robuuste schuilplaats is gebouwd met onderdelen van een vrijgekomen betonnen duiker uit een ander project. Met gebruikt hout is de bunker verdeeld in verschillende kamers, waardoor een stabiel, donker en vochtig binnenklimaat ontstond: ideaal voor overwinterende vleermuizen zoals de meervleermuis die in het gebied voorkomt. De bunker laat zien hoe je met restmaterialen kunt bijdragen aan biodiversiteit en natuurontwikkeling

Flexibel uitvoeren

De uitvoering van het project bracht tegelijkertijd de nodige uitdagingen met zich mee. “Delen van het werkgebied waren verdacht vanwege mogelijke niet-gesprongen vliegtuigbommen uit de Tweede Wereldoorlog”, zegt De Rijke. “Daarom zijn oude oevers handmatig laag voor laag afgraven, onder begeleiding van specialisten met magneetsondes. Dit vroeg om flexibiliteit en nauwe afstemming. Door al in een vroeg stadium het ontwerp aan te passen konden we de extra kosten grotendeels opvangen en bleef het project beheersbaar.”

Biodiversiteit stimuleren

Naast circulariteit speelde biodiversiteit een belangrijke rol. Traditionele steenbestortingen maakten plaats voor flauwe taluds met natuurlijke begroeiing. Zo ontstaat een aantrekkelijk leefgebied voor planten, insecten, vissen en vogels. Omdat jonge natuurvriendelijke oevers kwetsbaar zijn voor golfslag, werden golfbrekers toegepast van hergebruikt hout. Daarmee versterken duurzaamheid en ecologie elkaar direct in de praktijk.

Maatschappelijke meerwaarde

Vos: “De maatschappelijke meerwaarde gaat verder dan duurzaamheid en ecologie. Onderdelen van het project, waaronder delen van steigers en een scheepshelling, zijn gemaakt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Zo krijgt social return on investment een zichtbare en praktische invulling binnen de uitvoering.”

Continu streven naar verbetering

Volgens Jeroen Braakman zorgt juist de langlopende samenwerking voor resultaten die je bij losse projecten lastig voor elkaar krijgt. “Door projecten te bundelen, kun je vrijgekomen materialen optimaal inzetten. Daarnaast stimuleer je duurzame investeringen die niet in een enkel project terugverdiend kunnen worden. Die combinatie van gedeelde ambities en continue innovatie maakte de aanpak bij de Kooyhaven bijzonder. Er werd niet gedacht vanuit standaardoplossingen of korte termijnresultaten, maar vanuit de gezamenlijke overtuiging dat dit project kan bijdragen aan een toekomstbestendige leefomgeving.” 

Lat ligt hoger

De oorspronkelijke duurzaamheidsdoelstellingen die aan het begin van de samenwerking met de aannemer zijn vastgelegd, zijn ruimschoots overtroffen. Er is gemiddeld 85% reductie in milieukosten gerealiseerd en het aandeel materiaalhergebruik ligt ruim boven de 50%. De samenwerking met de aannemerscombinatie is inmiddels met twee jaar verlengd en de lat is hoger gelegd. De nieuwe doelstelling is een reductie van 95% in milieukosten.

Braakman: “De provincie bouwt tot 2028 samen met Beens Groep en Hakkers verder aan die gezamenlijke ambitie. Duurzame oeververvanging met duurzame impact die zichtbaar blijft voor toekomstige generaties.”