Tessa Cramer: “Vrijheid is iets waar we zelf aan bijdragen”

Cramer: “Ik vind het interessant om onze manier van denken op te rekken. Er is namelijk niet één toekomst, maar een aantal mogelijke toekomsten. En als je dat inziet, zie je ook dat de toekomst niet vastligt. We hebben dus, samen met de mensen om ons heen, invloed op de richting die we opgaan.”

Wat betekent vrijheid voor jou?

“Vrijheid gaat voor mij over het vermogen om open en nieuwsgierig te denken. Dat je kunt omgaan met iets wat je nog niet kent, zonder er meteen een oordeel over te hebben. Dat klinkt eenvoudig, maar dat is het niet. We vinden tegenwoordig snel iets van de wereld om ons heen, terwijl vrijheid voor mij ook betekent dat je af en toe pas op de plaats maakt en kijkt naar wat er voor je ligt. Zo’n open houding vraagt wel om een goede basis. Als je een goede basis hebt waarin je je veilig voelt en waarin je ruimte hebt om af en toe na te denken of te reflecteren, kan die open blik ontstaan.”

Waarom is vrijheid voor jou persoonlijk belangrijk?

“In mijn familiegeschiedenis speelt vrijheid een grote rol. Ik kom uit een familie waarvan een deel in het verzet zat en een ander deel Joods was. Ik voel daarom ook urgentie om bij te dragen aan vrijheid. Ik doe dat door mensen proberen open, oftewel met verwondering, te laten denken en zo de wereld wat beter te maken.”

Je hebt het vaak over onzekerheid. Waarom?

“Omdat veel mensen daar op dit moment mee worstelen. Er is spanning in de samenleving en veel onrust in de wereld. Dat roept angst en moedeloosheid op. Ik herken dat zelf ook. Tegelijk denk ik dat we onzekerheid te vaak als iets negatiefs zien. We hebben het idee ontwikkeld dat we dit onder controle moeten krijgen, terwijl dat eigenlijk niet kan. De wereld, en wij soms ook, blijven onzeker. De vraag is dus niet hoe we onzekerheid uitbannen, maar hoe we ermee leren omgaan. In onderzoek zie je ook dat in die onzekerheid een soort ‘sweet spot’ in zit: als je niet verlamd raakt door stress, maar wel wordt uitgedaagd, dan kun je veel leren.”

En welke rol speelt verwondering daarin?

“Voor mij is verwondering een belangrijk antwoord op hoe om te gaan met die onzekerheid. Verwondering opent nieuwe deuren. Het helpt je om de wereld met een open blik te zien en je nieuwsgierigheid terug te vinden. Wetenschappers laten ook zien dat verwondering kan zorgen voor meer verbondenheid. Je voelt dat je onderdeel bent van iets groters dan alleen jezelf. Dat is belangrijk, omdat vrijheid niet alleen iets individueels is. Vrijheid heeft ook te maken met verbondenheid en het verantwoordelijkheidsgevoel voor elkaar.”

Wat nemen de luisteraars mee uit jouw Vrijheidscollege?

“Dat mensen voelen dat vrijheid ook iets is waar we zelf aan bijdragen. Niet alleen in grote daden of keuzes voor de verre toekomst, maar juist ook in het dagelijks leven. Dat kan door nieuwsgierig te zijn en contact te houden met anderen. We leven in een tijd waarin mensen gemakkelijk in boosheid, angst of bubbels terechtkomen. Juist dan is het belangrijk dat we proberen met open vizier te blijven kijken. Dat is niet makkelijk, maar wel nodig.”

Over Tessa Cramer

Tessa Cramer is cultuursocioloog en futurist. Ze onderzoekt hoe mensen naar de toekomst kijken en hoe zij zich daartoe verhouden. Bij Fontys zette ze een opleiding op waarin studenten leren werken met toekomstscenario’s. Al 6 jaar is ze lector, waar Cramer met een onderzoeksgroep praktijkgericht onderzoek doet naar hoe mensen mogelijke toekomsten kunnen verkennen en begrijpen.

Meer over Bevrijdingsdag

Wie op 5 mei dag de vrijheid wil vieren, kan terecht bij het gratis festival Bevrijdingspop Haarlem, met muziek, activiteiten op het Vrijheidsplein en een Kinderfestival. Meer informatie staat op de website van Bevrijdingspop Haarlem.