Duurzame oeververvanging

De provincie Noord-Holland wil de natuur in en langs de kanalen versterken. In september 2020 startte de samenwerking met aannemerscombinatie Beens-Hakkers.

Kansen voor natuur

De werkzaamheden aan de oevers zijn in eerste instantie nodig om de oevers (weer) voor langere tijd te beschermen tegen afbrokkelen. Er worden damwanden geplaatst of beschoeiing vernieuwd. Tegelijkertijd wil de provincie kansen grijpen om de natuur te versterken, biodiversiteit te vergroten en waterkwaliteit te verbeteren. Daarom wordt zoveel als mogelijk gekozen voor natuurvriendelijke oevers.

Dieren kunnen straks makkelijk in en uit het water, via fauna-uittredeplaatsen. In brede kanalen worden plekken gemaakt met minder harde stroming, waar bijvoorbeeld vissen kunnen paren. Daarnaast wordt de begroeiing gevarieerder, door aanleg van plas-drasgebieden en het stimuleren van rietlanden. Dit draagt allemaal bij aan de biodiversiteit en waterkwaliteit. In deze infographic staat een overzicht van de verschillende mogelijkheden.

Biodynamische oevers

Najaar 2022 startte langs de Westfriesche vaart in Middenmeer ter hoogte van de aansluiting met de N242 de aanleg van een biodynamische oeververvanging. Het is een pilot in samenwerking met de Technische Universiteit Delft. Bij deze pilot wordt in proefvakken beplanting met sterke wortels aangebracht. Doel van de proef is om te kijken hoe de beplanting zich ontwikkelt. Als de wortels van de plant sterk genoeg zijn, kan dit hardhout of staal besparen voor de beschoeiing. Dan zou het mogelijk zijn om in de toekomst minder of wellicht op een andere manier gebruik te maken van materiaal voor het vervangen van oevers. Een win-win situatie: meer ruimte voor natuur én minder materiaalgebruik.

Damwandrif

Bij een damwandrif wordt voor de damwanden een metalen hekwerk geplaatst om takken tussen te steken. Aan de takken groeien algen, waar kleine organismen van leven. Vissen eten deze organismen vervolgens weer. De takken vormen ook een rust- en schuilplaats voor kleine vissen. Een damwandrif (zie de video op YouTube) is uitermate geschikt voor een bebouwde omgeving met weinig ruimte voor natuur. De eerste is geplaatst in Alkmaar, in het Noordhollandsch Kanaal. De provincie houdt in de gaten wat het effect is.

Nieuw soort samenwerking

In totaal wordt aan circa 20 oevers gewerkt. Hiervoor wordt voor een langere tijd samengewerkt met 1 aannemer. Belangrijk voordeel van deze langdurige samenwerking is de ruimte die ontstaat voor onderzoek en experiment. Nieuwe kennis kan meteen worden toegepast in het volgende oeverproject. Zo kunnen duurzaamheidsambities worden gerealiseerd. Die duurzaamheidsdoelen zijn bijgesteld: van 80 procent minder milieukosten en minimaal 50 procent hergebruik van materialen naar 95 procent minder milieukosten.

Duurzame infra

De duurzame oeververvangingen passen goed binnen de duurzame plannen van de provincie Noord-Holland. De provincie is eigenaar en opdrachtgever van de eigen infrastructuur en kan zelf maatregelen treffen om een bijdrage te leveren aan het terugdringen van de CO₂-uitstoot. Samen met collega’s en partners worden de eigen wegen, kanalen, bruggen en viaducten verduurzaamd. Dit alles met als doel: een 100 procent circulair bouwproces in 2050. Met het programma Duurzame Infrastructuur werkt de provincie Noord-Holland aan een fijne woon-, werk- en leefomgeving voor nu en in de toekomst.

Er zijn heel uiteenlopende ideeën voor de duurzame oevers. Van het hergebruik van materialen, zoals stalen damwanden, tot het testen van nieuw materiaal. En van het inzetten van een eigen ontwikkelde waterstof-powerpack tot het verduurzamen van de eigen bouwkeet met zonnepanelen. Zo worden materieel en bouwplaatsen op termijn 100 procent elektrisch aangedreven.

Bij de oeververvanging langs de Markervaart is gebruik gemaakt van hergebruikt materiaal. Zo'n 72 procent van de damwanden die zijn geplaatst, zijn tweedehands. Dit zorgt voor minder afval en minder belasting van het milieu. Deze wanden zijn vrijgekomen bij een ander project in Nederland en konden daar niet hergebruikt worden. Ze waren echter nog in goede staat. Na een kleine opknapbeurt konden ze geplaatst worden in de Markervaart.

De aannemerscombinatie gebruikt bij een aantal oeververvangingswerkzaamheden een elektrisch werkschip met een elektrische servicekraan. Deze werktuigen worden geladen door een waterstofgenerator die de aannemers ontwikkelden.

Doordat elektrische werktuigen worden gecombineerd met een waterstofgenerator wordt er geen CO₂ of stikstof uitgestoten. De accu's van de werktuigen worden 's nachts volledig opgeladen door de generator. Met een volle accu kunnen zowel het werkschip als de servicekraan een volledige werkdag werken. Hierdoor heb je geen logistieke uitdaging; er hoeft geen materieel verplaatst te worden om op te laden en dus heb je ook geen tijdverlies.

De waterstofgenerator wordt van waterstof voorzien door een voorraadcontainer die eens in de 1 of 2 weken wordt vervangen. Deze technologie is nieuw. Meer weten over dit elektrische materieel? In dit filmpje vertellen de projectmanagers van de provincie Noord-Holland en de aannemerscombinatie meer.  

In ondiepe wateren leeft een enorme rijkdom aan insecten, planten en dieren. In de verschillende waterdiepten groeien en leven bovendien veel verschillende flora en fauna. Om bij te dragen aan een gezonde onderwaterwereld realiseert de provincie Noord-Holland kilometers aan natuurvriendelijke oevers langs allerlei vaarwegen. Deze oevers krijgen een geleidelijke overgang van land naar water.

Waterplanten en vissen

Natuurvriendelijke oevers zijn met hun bloeiende planten en rijke rietkragen niet alleen een genot om langs te wandelen of fietsen, ze hebben ook een belangrijke functie: tussen de oever- en waterplanten kunnen vissen paaien, opgroeien, schuilen en voedsel vinden.

Insecten en vogels

Ook insecten hebben baat bij natuurvriendelijke oevers. In en om het water is het een drukte van belang met kleine waterdiertjes, libellen en vlinders. Weidevogels en hun jongen zoeken langs de oevers naar voedsel. Vanaf het land kunnen zij gemakkelijker de glooiende oevers af naar het water. Rietvogels vinden hun woon- en broedplek in de rietkragen.

Kleine zoogdieren

De rijkdom aan voedsel trekt kleine zoogdieren aan, die vanaf het land het water in gaan, op zoek naar prooi. De waterspitsmuis, bunzing en hermelijn eten er insecten, larven, amfibieën of vissen. Langs natuurvriendelijke oevers ontstaat zo een geheel nieuwe cirkel van leven.

Werkzaamheden

De provincie combineert de aanleg van natuurvriendelijke oevers zoveel mogelijk met ander werk aan de vaarwegen. Denk aan het vervangen of repareren van beschoeiingen of aan het opschonen van de watergang (baggeren). Zo wordt overlast beperkt en geld bespaard.

De provincie vervangt de beschoeiing langs de Westfriesche Vaart tussen Kolhorn en Medemblik. Op verschillende plekken vervangen we de oever langs het traject vanaf de sluis bij Kolhorn via Middenmeer naar Medemblik. Beschoeiing beschermt de oevers tegen afbrokkelen en wegspoelen. Na de vervanging is de oever weer 100 jaar beschermd. Aannemerscombinatie Beens-Hakkers voert in opdracht van de provincie de werkzaamheden uit.

Natuurvriendelijke oevers

Ook op dit traject verwerken we zo veel mogelijk natuurvriendelijke oevers. Hierdoor krijgen allerlei water- en oeverplanten de kans om te groeien. Dit is goed voor de waterkwaliteit en trekt verschillende diersoorten aan zoals insecten en watervogels. Tijdens de werkzaamheden gaat de provincie zorgvuldig om met het zeldzame plantje Echt Lepelblad dat bij deze oever groeit. Ook worden kansen voor natuur en biodiversiteit meegenomen in de plannen.

Planning

• Start voorbereiding: Najaar 2025
• werkzaamheden: Voorjaar 2026
• Geplande oplevering: Voorjaar/zomer 2027 

De provincie vervangt de begroeiing langs de Broekervaart en de Trekvaart in Broek in Waterland. Op deze trajecten vinden in fases werkzaamheden plaats. Beschoeiing beschermt de oevers tegen afbrokkelen en wegspoelen. Na de vervanging is de oever weer 100 jaar beschermd. Aannemerscombinatie Beens-Hakkers voert in opdracht van de provincie de werkzaamheden uit.

Duurzame oplossingen

Bij de werkzaamheden heeft de provincie nadrukkelijk oog voor duurzaamheid. Ook worden kansen voor natuur, biodiversiteit en recreatie meegenomen in de plannen. En er wordt gewerkt met geëlektrificeerd materieel. 

Biodiversiteit

Om de biodiversiteit te bevorderen, leggen we in de Broekervaart een stuk wiepenbeschoeiing aan. Hierlangs ontstaat riet, waardoor vissen beschutting krijgen om te paaien. En het geeft ruimte voor flora en fauna die goed in deze omstandigheden kunnen leven.

Een stuk van de oever wordt een plas-dras door een soort glooiing in het talud aan te brengen. Zo ontstaan er droge en nattere plekken waar verschillende soorten van profiteren. En er worden een aantal zogenaamde fauna-uittredeplaatsen aangelegd. Hier kunnen dieren gebruik van maken om makkelijk uit te het water te komen en hun weg te vervolgen naar andere gebieden.

Planning

• Start werkzaamheden: november 2024
• Geplande oplevering: april 2026

Schoorldam ligt aan het Noordhollands Kanaal. Een deel van de oevers van dat Noordhollands Kanaal moet worden vervangen. Het gaat in Schoorldam om een stuk van de Kanaalkade ter hoogte van bungalowpark De Rekere. 

Planning

• Start voorbereiding: november 2025
• Start werkzaamheden: december 2025
• Geplande oplevering: februari 2026

De wachtplaats voor de Schoorldammerbrug blijft tijdens het werk bereikbaar.

In 2020 startte de provincie Noord-Holland met een meer duurzame manier voor het vervangen van oevers langs de vaarwegtrajecten in de provincie. Sinds die tijd is op een groot aantal plekken in de provincie Noord-Holland gewerkt aan de oevers. Wat is er al gedaan?

Hoornsevaart en Huigenvaart

Op meerdere plekken langs de Hoornsevaart en Huigenvaart zijn de oevers vervangen en verstevigd zodat deze weer 30 jaar mee kunnen. Officieel heet deze vaarweg: Vaarweg Alkmaar-Huigendijk-Ursum-Avenhorn. Ook zijn er faunavoorzieningen aangelegd onder 2 bruggen, de 2e Halvemaansbrug en Gerard Veldmanbrug, zodat dieren veilig langs de oever naar de andere kant van de weg kunnen.

Westfriesche Vaart, deel 1

Het eerste deel van de damwanden aan de Westfriesche Vaart, tussen Middenmeer en Medemblik zijn in opdracht van de provincie Noord-Holland vervangen. Bij de voorbereiding van de werkzaamheden werd in de nabijheid van het werk een zeldzame plantensoort gevonden, het Echt Lepelblad. In de damwand is grond uit de omgeving tussen de naden en kieren aangebracht, zodat het zaad van het Echt Lepelblad makkelijker achterblijft. De groene deksloof is daarom een goede basis om het Echt Lepelblad verder te laten groeien.

Markervaart Noord en Kogerpolderkanaal

Ter hoogte van De Woude in Gemeente Castricum is in totaal 336 meter aan nieuwe beschoeiing geplaatst. Beschoeiing beschermt de oevers tegen afbrokkelen en wegspoelen. Door de oude beschoeiing te vervangen is de oever weer 30 jaar beschermd.

Noordhollandsch Kanaal, deel Schagen-Alkmaar

De oeverbeschoeiing tussen Schagen en de Boekelerdijk in Alkmaar is op verschillende plekken vernieuwd. In totaal ging het om 2,5 kilometer aan nieuwe beschoeiing. Daarmee is de oever weer 100 jaar beschermd.

Noordhollandsch Kanaal, deel Purmerend

De werkzaamheden aan de oevers aan de oostzijde van het Noordhollandsch Kanaal, tussen de Melkwegbrug en het fastfoodpark ten zuiden van de gemeente Purmerend zijn afgerond.

De nieuwe beschoeiing beschermt de oevers tegen instabiliteit en wegspoelen. Daarmee is de oever weer 80 jaar beschermd. Er is tijdens de uitvoering ook nagedacht over biodiversiteit en CO2-reductie. Op een deel van dit traject is een zogenaamde vooroever geplaatst en de werkzaamheden zijn elektrisch uitgevoerd. 

Noordhollandsch Kanaal, deel Den Helder

De oevers tussen de Kooybrug en de sluis bij de Oostoeverweg in Den Helder zijn vervangen. De nieuwe beschoeiing beschermt de oevers tegen afbrokkelen en wegspoelen. Daarmee is de oever weer 100 jaar beschermd. Er is op dit traject ook nagedacht over biodiversiteit en CO2-reductie. Zo is er een stuk zogenaamde plas-dras oever aangelegd en er is gewerkt met tweedehands damwanden/hout en geëlektrificeerd materieel. Ook is er een vleermuizenverblijf gebouwd van tweedehands materiaal. Verder is van de gelegenheid gebruik gemaakt om de bestaande botenhelling wat flauwer te maken, zodat deze meer gebruiksvriendelijk is.

Voor meer informatie over de werkzaamheden rond de oevers van een specifieke vaart of kanaal kunt u contact opnemen met het Servicepunt: 0800 - 020 06 00 (gratis), of via e-mail: servicepunt@noord-holland.nl.